Enkol - Wkład użytkownika [pl]

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-14T20:36:37Z

ZNTK Rybnik: /* Wagony towarowe i przemysłowe */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon pochodzi z KWK Kazimierz-Juliusz. Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe i przemysłowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[Plik:00-17-534-9586-8.jpg|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1954
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7024-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh w 1976 r. do przewozu kontenerów ze żwirem. Błędnie oznaczony jako Wddxh.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8913-5 (53019)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8713-9 (52819)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Szare malowanie
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8950-7 (53057)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wddxh
| [[Plik:0017-534-8390-6.JPG|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8390-6 (52496)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1959
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-7042-6 (52155)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wg. K Soida to Pdxh przeb. do przew. kont.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8293-2 (52398)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7106-9 (52255)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką.
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7109-3 (52275)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką. Błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wh
| [[plik|100px]]
| Mostowagon Chorzów
| 1912
| 785mm
| Wh 00-08-532-1004-5 (44310)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Niskościenna, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów?
| 194*?
| 785mm
| Wh bd
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
| Wagon w bardzo złym stanie technicznym. Posiada resztki szarej malatury z lat 40/50.
|-
| Kddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| bd
| 785mm
| Kddxh bd
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon do przewozu płyt cynkowych.
|-
| Rdxh
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 785mm
| Rdxh bd
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Cysterna zbudowana na podwoziu Wddxh
|-
| Koleba
| [[plik|100px]]
| różni
| bd
| różne
| brak
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Koleby różnych producentów i o różnych rozstawach osi.
|-
| Wóz kopalniany
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 750mm ?
| 1419
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
| Mały wóz kopalniany dołowy do przewozu urobku. Przekazany przez KWK Jankowice.
|-
| Wóz kłonicowy
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 750mm ?
| brak
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
| Duży wóz kopalniany dołowy do przewozu belek obudowy. Przekazany przez KWK Jankowice.
|-
| Wózek
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| ?
| brak
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
| Wózek technologiczny pochodzący z Huty Kościuszko. Obecnie trzyma się w nim drewno na ognisko.
|-
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]
:* Soida Krzysztof, ''Koleje wąskotorowe na Górnym Śląsku Tom II'', Apland, Katowice 2001, ISBN 83-912575-0-9

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-14T18:53:27Z

ZNTK Rybnik: /* Wagony towarowe i przemysłowe */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon pochodzi z KWK Kazimierz-Juliusz. Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe i przemysłowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[Plik:00-17-534-9586-8.jpg|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1954
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7024-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh w 1976 r. do przewozu kontenerów ze żwirem. Błędnie oznaczony jako Wddxh.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8913-5 (53019)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8713-9 (52819)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Szare malowanie
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8950-7 (53057)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wddxh
| [[Plik:0017-534-8390-6.JPG|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8390-6 (52496)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1959
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-7042-6 (52155)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wg. K Soida to Pdxh przeb. do przew. kont.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8293-2 (52398)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7106-9 (52255)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką.
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7109-3 (52275)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką. Błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wh
| [[plik|100px]]
| Mostowagon Chorzów
| 1912
| 785mm
| Wh 00-08-532-1004-5 (44310)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Niskościenna, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Kddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| bd
| 785mm
| Kddxh bd
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon do przewozu płyt cynkowych.
|-
| Rdxh
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 785mm
| Rdxh bd
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Cysterna zbudowana na podwoziu Wddxh
|-
| Koleba
| [[plik|100px]]
| różni
| bd
| różne
| brak
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Koleby różnych producentów i o różnych rozstawach osi.
|-
| Wóz kopalniany
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 750mm ?
| 1419
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
| Mały wóz kopalniany dołowy do przewozu urobku. Przekazany przez KWK Jankowice.
|-
| Wóz kłonicowy
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 750mm ?
| brak
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
| Duży wóz kopalniany dołowy do przewozu belek obudowy. Przekazany przez KWK Jankowice.
|-
| Wózek
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| ?
| brak
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
| Wózek technologiczny pochodzący z Huty Kościuszko. Obecnie trzyma się w nim drewno na ognisko.
|-
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]
:* Soida Krzysztof, ''Koleje wąskotorowe na Górnym Śląsku Tom II'', Apland, Katowice 2001, ISBN 83-912575-0-9

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Plik:0017-534-8390-6.JPG

2023-09-14T18:52:37Z

ZNTK Rybnik: Wddxh 00-17-534-8713-9 w Rudach 11.06.2016.

== Opis ==
Wddxh 00-17-534-8713-9 w Rudach 11.06.2016.
== Licencja ==
{{Cc-by-sa 3.0 PL}}

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-14T18:34:57Z

ZNTK Rybnik: /* Wagony towarowe i przemysłowe */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon pochodzi z KWK Kazimierz-Juliusz. Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe i przemysłowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[Plik:00-17-534-9586-8.jpg|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1954
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7024-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh w 1976 r. do przewozu kontenerów ze żwirem. Błędnie oznaczony jako Wddxh.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8913-5 (53019)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8713-9 (52819)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Szare malowanie
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8950-7 (53057)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8390-6 (52496)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1959
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-7042-6 (52155)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wg. K Soida to Pdxh przeb. do przew. kont.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8293-2 (52398)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7106-9 (52255)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką.
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7109-3 (52275)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką. Błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wh
| [[plik|100px]]
| Mostowagon Chorzów
| 1912
| 785mm
| Wh 00-08-532-1004-5 (44310)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Niskościenna, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Kddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| bd
| 785mm
| Kddxh bd
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon do przewozu płyt cynkowych.
|-
| Rdxh
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 785mm
| Rdxh bd
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Cysterna zbudowana na podwoziu Wddxh
|-
| Koleba
| [[plik|100px]]
| różni
| bd
| różne
| brak
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Koleby różnych producentów i o różnych rozstawach osi.
|-
| Wóz kopalniany
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 750mm ?
| 1419
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
| Mały wóz kopalniany dołowy do przewozu urobku. Przekazany przez KWK Jankowice.
|-
| Wóz kłonicowy
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 750mm ?
| brak
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
| Duży wóz kopalniany dołowy do przewozu belek obudowy. Przekazany przez KWK Jankowice.
|-
| Wózek
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| ?
| brak
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
| Wózek technologiczny pochodzący z Huty Kościuszko. Obecnie trzyma się w nim drewno na ognisko.
|-
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]
:* Soida Krzysztof, ''Koleje wąskotorowe na Górnym Śląsku Tom II'', Apland, Katowice 2001, ISBN 83-912575-0-9

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Plik:00-17-534-9586-8.jpg

2023-09-14T18:33:03Z

ZNTK Rybnik: Wagon Wddxh 00-17-534-9586-8 w Rudach 03.09.2023.

== Opis ==
Wagon Wddxh 00-17-534-9586-8 w Rudach 03.09.2023.
== Licencja ==
{{Cc-by-sa 3.0 PL}}

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-14T18:21:10Z

ZNTK Rybnik: /* Wagony towarowe i przemysłowe */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon pochodzi z KWK Kazimierz-Juliusz. Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe i przemysłowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1954
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7024-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh w 1976 r. do przewozu kontenerów ze żwirem. Błędnie oznaczony jako Wddxh.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8913-5 (53019)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8713-9 (52819)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Szare malowanie
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8950-7 (53057)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8390-6 (52496)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1959
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-7042-6 (52155)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wg. K Soida to Pdxh przeb. do przew. kont.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8293-2 (52398)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7106-9 (52255)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką.
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7109-3 (52275)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką. Błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wh
| [[plik|100px]]
| Mostowagon Chorzów
| 1912
| 785mm
| Wh 00-08-532-1004-5 (44310)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Niskościenna, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Kddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| bd
| 785mm
| Kddxh bd
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon do przewozu płyt cynkowych.
|-
| Rdxh
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 785mm
| Rdxh bd
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Cysterna zbudowana na podwoziu Wddxh
|-
| Koleba
| [[plik|100px]]
| różni
| bd
| różne
| brak
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Koleby różnych producentów i o różnych rozstawach osi.
|-
| Wóz kopalniany
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 750mm ?
| 1419
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
| Mały wóz kopalniany dołowy do przewozu urobku. Przekazany przez KWK Jankowice.
|-
| Wóz kłonicowy
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 750mm ?
| brak
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
| Duży wóz kopalniany dołowy do przewozu belek obudowy. Przekazany przez KWK Jankowice.
|-
| Wózek
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| ?
| brak
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
| Wózek technologiczny pochodzący z Huty Kościuszko. Obecnie trzyma się w nim drewno na ognisko.
|-
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]
:* Soida Krzysztof, ''Koleje wąskotorowe na Górnym Śląsku Tom II'', Apland, Katowice 2001, ISBN 83-912575-0-9

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-14T18:20:53Z

ZNTK Rybnik: /* Spalinowe pojazdy trakcyjne */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon pochodzi z KWK Kazimierz-Juliusz. Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe i przemysłowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1954
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7024-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh w 1976 r. do przewozu kontenerów ze żwirem. Błędnie oznaczony jako Wddxh.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8913-5 (53019)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8713-9 (52819)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Szare malowanie
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8950-7 (53057)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8390-6 (52496)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1959
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-7042-6 (52155)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wg. K Soida to Pdxh przeb. do przew. kont.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8293-2 (52398)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7106-9 (52255)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką.
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7109-3 (52275)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką. Błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wh
| [[plik|100px]]
| Mostowagon Chorzów
| 1912
| 785mm
| Wh 00-08-532-1004-5 (44310)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Niskościenna, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Kddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| bd
| 785mm
| Kddxh bd
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon do przewozu płyt cynkowych.
|-
| Rdxh
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 785mm
| Rdxh bd
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Cysterna zbudowana na podwoziu Wddxh
|-
| Koleba
| [[plik|100px]]
| różni
| bd
| różne
| brak
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Koleby różnych producentów i o różnych rozstawach osi.
|-
| Wóz kopalniany
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 750mm ?
| 1419
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Mały wóz kopalniany dołowy do przewozu urobku. Przekazany przez KWK Jankowice.
|-
| Wóz kłonicowy
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 750mm ?
| brak
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Duży wóz kopalniany dołowy do przewozu belek obudowy. Przekazany przez KWK Jankowice.
|-
| Wózek
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| ?
| brak
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Wózek technologiczny pochodzący z Huty Kościuszko. Obecnie trzyma się w nim drewno na ognisko.
|-
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]
:* Soida Krzysztof, ''Koleje wąskotorowe na Górnym Śląsku Tom II'', Apland, Katowice 2001, ISBN 83-912575-0-9

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-14T18:20:36Z

ZNTK Rybnik: /* Parowozy */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff66d9;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon pochodzi z KWK Kazimierz-Juliusz. Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe i przemysłowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1954
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7024-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh w 1976 r. do przewozu kontenerów ze żwirem. Błędnie oznaczony jako Wddxh.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8913-5 (53019)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8713-9 (52819)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Szare malowanie
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8950-7 (53057)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8390-6 (52496)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1959
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-7042-6 (52155)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wg. K Soida to Pdxh przeb. do przew. kont.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8293-2 (52398)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7106-9 (52255)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką.
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7109-3 (52275)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką. Błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wh
| [[plik|100px]]
| Mostowagon Chorzów
| 1912
| 785mm
| Wh 00-08-532-1004-5 (44310)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Niskościenna, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Kddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| bd
| 785mm
| Kddxh bd
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon do przewozu płyt cynkowych.
|-
| Rdxh
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 785mm
| Rdxh bd
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Cysterna zbudowana na podwoziu Wddxh
|-
| Koleba
| [[plik|100px]]
| różni
| bd
| różne
| brak
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Koleby różnych producentów i o różnych rozstawach osi.
|-
| Wóz kopalniany
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 750mm ?
| 1419
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Mały wóz kopalniany dołowy do przewozu urobku. Przekazany przez KWK Jankowice.
|-
| Wóz kłonicowy
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 750mm ?
| brak
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Duży wóz kopalniany dołowy do przewozu belek obudowy. Przekazany przez KWK Jankowice.
|-
| Wózek
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| ?
| brak
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Wózek technologiczny pochodzący z Huty Kościuszko. Obecnie trzyma się w nim drewno na ognisko.
|-
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]
:* Soida Krzysztof, ''Koleje wąskotorowe na Górnym Śląsku Tom II'', Apland, Katowice 2001, ISBN 83-912575-0-9

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-14T18:19:14Z

ZNTK Rybnik: /* Wagony towarowe i przemysłowe */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon pochodzi z KWK Kazimierz-Juliusz. Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe i przemysłowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1954
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7024-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh w 1976 r. do przewozu kontenerów ze żwirem. Błędnie oznaczony jako Wddxh.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8913-5 (53019)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8713-9 (52819)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Szare malowanie
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8950-7 (53057)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8390-6 (52496)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1959
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-7042-6 (52155)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wg. K Soida to Pdxh przeb. do przew. kont.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8293-2 (52398)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7106-9 (52255)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką.
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7109-3 (52275)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką. Błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wh
| [[plik|100px]]
| Mostowagon Chorzów
| 1912
| 785mm
| Wh 00-08-532-1004-5 (44310)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Niskościenna, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Kddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| bd
| 785mm
| Kddxh bd
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon do przewozu płyt cynkowych.
|-
| Rdxh
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 785mm
| Rdxh bd
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Cysterna zbudowana na podwoziu Wddxh
|-
| Koleba
| [[plik|100px]]
| różni
| bd
| różne
| brak
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Koleby różnych producentów i o różnych rozstawach osi.
|-
| Wóz kopalniany
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 750mm ?
| 1419
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Mały wóz kopalniany dołowy do przewozu urobku. Przekazany przez KWK Jankowice.
|-
| Wóz kłonicowy
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 750mm ?
| brak
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Duży wóz kopalniany dołowy do przewozu belek obudowy. Przekazany przez KWK Jankowice.
|-
| Wózek
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| ?
| brak
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Wózek technologiczny pochodzący z Huty Kościuszko. Obecnie trzyma się w nim drewno na ognisko.
|-
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]
:* Soida Krzysztof, ''Koleje wąskotorowe na Górnym Śląsku Tom II'', Apland, Katowice 2001, ISBN 83-912575-0-9

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-14T18:16:35Z

ZNTK Rybnik: /* Wagony towarowe */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon pochodzi z KWK Kazimierz-Juliusz. Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe i przemysłowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1954
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7024-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh w 1976 r. do przewozu kontenerów ze żwirem. Błędnie oznaczony jako Wddxh.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8913-5 (53019)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8713-9 (52819)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Szare malowanie
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8950-7 (53057)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8390-6 (52496)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1959
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-7042-6 (52155)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wg. K Soida to Pdxh przeb. do przew. kont.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8293-2 (52398)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7106-9 (52255)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką.
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7109-3 (52275)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką. Błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wh
| [[plik|100px]]
| Mostowagon Chorzów
| 1912
| 785mm
| Wh 00-08-532-1004-5 (44310)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Niskościenna, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Kddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| bd
| 785mm
| Kddxh bd
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon do przewozu płyt cynkowych.
|-
| Rdxh
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 785mm
| Rdxh bd
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Cysterna zbudowana na podwoziu Wddxh
|-
| Koleba
| [[plik|100px]]
| różni
| bd
| różne
| brak
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Koleby różnych producentów i o różnych rozstawach osi.
|-
| Wóz kopalniany
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 750mm ?
| 1419
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Mały wóz kopalniany dołowy do przewozu urobku. Przekazany przez KWK Jankowice.
|-
| Wóz kłonicowy
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 750mm ?
| brak
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Duży wóz kopalniany dołowy do przewozu belek obudowy. Przekazany przez KWK Jankowice.
|-
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]
:* Soida Krzysztof, ''Koleje wąskotorowe na Górnym Śląsku Tom II'', Apland, Katowice 2001, ISBN 83-912575-0-9

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-14T18:06:42Z

ZNTK Rybnik: /* Wagony pasażerskie */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon pochodzi z KWK Kazimierz-Juliusz. Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1954
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7024-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh w 1976 r. do przewozu kontenerów ze żwirem. Błędnie oznaczony jako Wddxh.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8913-5 (53019)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8713-9 (52819)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Szare malowanie
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8950-7 (53057)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8390-6 (52496)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1959
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-7042-6 (52155)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wg. K Soida to Pdxh przeb. do przew. kont.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8293-2 (52398)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7106-9 (52255)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką.
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7109-3 (52275)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką. Błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wh
| [[plik|100px]]
| Mostowagon Chorzów
| 1912
| 785mm
| Wh 00-08-532-1004-5 (44310)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Niskościenna, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Kddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| bd
| 785mm
| Kddxh bd
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon do przewozu płyt cynkowych.
|-
| Rdxh
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 785mm
| Rdxh bd
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Cysterna zbudowana na podwoziu Wddxh
|-
| Koleba
| [[plik|100px]]
| różni
| bd
| różne
| brak
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Koleby różnych producentów i o różnych rozstawach osi.
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]
:* Soida Krzysztof, ''Koleje wąskotorowe na Górnym Śląsku Tom II'', Apland, Katowice 2001, ISBN 83-912575-0-9

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-13T18:04:06Z

ZNTK Rybnik: /* Wagony towarowe */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1954
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7024-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh w 1976 r. do przewozu kontenerów ze żwirem. Błędnie oznaczony jako Wddxh.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8913-5 (53019)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8713-9 (52819)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Szare malowanie
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8950-7 (53057)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8390-6 (52496)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1959
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-7042-6 (52155)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wg. K Soida to Pdxh przeb. do przew. kont.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8293-2 (52398)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7106-9 (52255)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką.
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7109-3 (52275)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką. Błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wh
| [[plik|100px]]
| Mostowagon Chorzów
| 1912
| 785mm
| Wh 00-08-532-1004-5 (44310)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Niskościenna, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Kddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| bd
| 785mm
| Kddxh bd
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon do przewozu płyt cynkowych.
|-
| Rdxh
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 785mm
| Rdxh bd
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Cysterna zbudowana na podwoziu Wddxh
|-
| Koleba
| [[plik|100px]]
| różni
| bd
| różne
| brak
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Koleby różnych producentów i o różnych rozstawach osi.
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]
:* Soida Krzysztof, ''Koleje wąskotorowe na Górnym Śląsku Tom II'', Apland, Katowice 2001, ISBN 83-912575-0-9

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-13T18:03:47Z

ZNTK Rybnik: /* Wagony towarowe */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1954
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7024-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh w 1976 r. do przewozu kontenerów ze żwirem. Błędnie oznaczony jako Wddxh.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8913-5 (53019)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8713-9 (52819)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Szare malowanie
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8950-7 (53057)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8390-6 (52496)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1959
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-7042-6 (52155)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wg. K Soida to Pdxh przeb. do przew. kont.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8293-2 (52398)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7106-9 (52255)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką.
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7109-3 (52275)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką. Błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wh
| [[plik|100px]]
| Mostowagon Chorzów
| 1912
| 785mm
| Wh 00-08-532-1004-5 (44310)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Niskościenna, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Kddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| bd
| 785mm
| Kddxh bd
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon do przewozu płyt cynkowych.
|-
| Rdxh
| [[plik|100px]]
| bd
| bd
| 785mm
| Kddxh bd
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Cysterna zbudowana na podwoziu Wddxh
|-
| Koleba
| [[plik|100px]]
| różni
| bd
| różne
| brak
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Koleby różnych producentów i o różnych rozstawach osi.
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]
:* Soida Krzysztof, ''Koleje wąskotorowe na Górnym Śląsku Tom II'', Apland, Katowice 2001, ISBN 83-912575-0-9

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-13T17:58:22Z

ZNTK Rybnik: /* Wagony towarowe */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1954
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7024-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh w 1976 r. do przewozu kontenerów ze żwirem. Błędnie oznaczony jako Wddxh.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8913-5 (53019)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8713-9 (52819)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Szare malowanie
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8950-7 (53057)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8390-6 (52496)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1959
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-7042-6 (52155)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wg. K Soida to Pdxh przeb. do przew. kont.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8293-2 (52398)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7106-9 (52255)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką.
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7109-3 (52275)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką. Błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wh
| [[plik|100px]]
| Mostowagon Chorzów
| 1912
| 785mm
| Wh 00-08-532-1004-5 (44310)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Niskościenna, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Kddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| bd
| 785mm
| Kddxh bd
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon do przewozu płyt cynkowych.
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]
:* Soida Krzysztof, ''Koleje wąskotorowe na Górnym Śląsku Tom II'', Apland, Katowice 2001, ISBN 83-912575-0-9

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-13T17:47:59Z

ZNTK Rybnik: /* Wagony towarowe */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1954
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7024-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh w 1976 r. do przewozu kontenerów ze żwirem. Błędnie oznaczony jako Wddxh.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8913-5 (53019)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8713-9 (52819)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Szare malowanie
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8950-7 (53057)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8390-6 (52496)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1959
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-7042-6 (52155)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wg. K Soida to Pdxh przeb. do przew. kont.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8293-2 (52398)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7106-9 (52255)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką.
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7109-3 (52275)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką. Błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wh
| [[plik|100px]]
| Mostowagon Chorzów
| 1912
| 785mm
| Wh 00-08-532-1004-5 (44310)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Niskościenna, błędna cyfra samokontroli.
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]
:* Soida Krzysztof, ''Koleje wąskotorowe na Górnym Śląsku Tom II'', Apland, Katowice 2001, ISBN 83-912575-0-9

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-13T17:41:42Z

ZNTK Rybnik: /* Wagony towarowe */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1954
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7024-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh w 1976 r. do przewozu kontenerów ze żwirem. Błędnie oznaczony jako Wddxh.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8913-5 (53019)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8713-9 (52819)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Szare malowanie
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8950-7 (53057)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8390-6 (52496)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1959
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-7042-6 (52155)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wg. K Soida to Pdxh przeb. do przew. kont.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8293-2 (52398)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7106-9 (52255)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką.
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7109-3 (52275)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem. Pomost hamulcowego ze ścianką. Błędna cyfra samokontroli.
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]
:* Soida Krzysztof, ''Koleje wąskotorowe na Górnym Śląsku Tom II'', Apland, Katowice 2001, ISBN 83-912575-0-9

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-13T17:36:54Z

ZNTK Rybnik: /* Wagony towarowe */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1954
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7024-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh w 1976 r. do przewozu kontenerów ze żwirem. Błędnie oznaczony jako Wddxh.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8913-5 (53019)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8713-9 (52819)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Szare malowanie
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8950-7 (53057)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas, błędna cyfra samokontroli.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8390-6 (52496)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1959
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-7042-6 (52155)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wg. K Soida to Pdxh przeb. do przew. kont.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8293-2 (52398)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]
:* Soida Krzysztof, ''Koleje wąskotorowe na Górnym Śląsku Tom II'', Apland, Katowice 2001, ISBN 83-912575-0-9

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-13T17:34:18Z

ZNTK Rybnik: /* Wagony towarowe */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1954
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7024-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh w 1976 r. do przewozu kontenerów ze żwirem.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8913-5 (53019)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8713-9 (52819)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Szare malowanie
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8950-7 (53057)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8390-6 (52496)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1959
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-7042-6 (52155)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wg. K Soida to Pdxh przeb. do przew. kont.
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]
:* Soida Krzysztof, ''Koleje wąskotorowe na Górnym Śląsku Tom II'', Apland, Katowice 2001, ISBN 83-912575-0-9

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-13T17:30:08Z

ZNTK Rybnik: /* Wagony towarowe */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1954
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7024-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh w 1976 r. do przewozu kontenerów ze żwirem.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8913-5 (53019)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8713-9 (52819)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Szare malowanie
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8950-7 (53057)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1966
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8390-6 (52496)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]
:* Soida Krzysztof, ''Koleje wąskotorowe na Górnym Śląsku Tom II'', Apland, Katowice 2001, ISBN 83-912575-0-9

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-13T17:28:21Z

ZNTK Rybnik: /* Wagony towarowe */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1954
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7024-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh w 1976 r. do przewozu kontenerów ze żwirem.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8913-5 (53019)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8713-9 (52819)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Szare malowanie
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8950-7 (53057))
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Biały pas
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]
:* Soida Krzysztof, ''Koleje wąskotorowe na Górnym Śląsku Tom II'', Apland, Katowice 2001, ISBN 83-912575-0-9

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-13T17:24:38Z

ZNTK Rybnik: /* Wagony towarowe */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1954
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7024-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh w 1976 r. do przewozu kontenerów ze żwirem.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8913-5 (53019)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8713-9 (52819))
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Szare malowanie
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]
:* Soida Krzysztof, ''Koleje wąskotorowe na Górnym Śląsku Tom II'', Apland, Katowice 2001, ISBN 83-912575-0-9

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-13T17:22:15Z

ZNTK Rybnik: /* Bibliografia */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1954
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7024-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh w 1976 r. do przewozu kontenerów ze żwirem.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8913-5 (53019)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]
:* Soida Krzysztof, ''Koleje wąskotorowe na Górnym Śląsku Tom II'', Apland, Katowice 2001, ISBN 83-912575-0-9

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-13T17:18:56Z

ZNTK Rybnik: /* Wagony towarowe */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1954
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7024-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh w 1976 r. do przewozu kontenerów ze żwirem.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1970
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8913-5 (53019)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-13T17:17:20Z

ZNTK Rybnik: /* Wagony towarowe */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1954
| 785mm
| Wddxh 00-15-534-7024-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh w 1976 r. do przewozu kontenerów ze żwirem.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-13T17:16:35Z

ZNTK Rybnik: /* Wagony towarowe */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1954
| 785mm
| Wddxh 00-15-7024-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh w 1976 r. do przewozu kontenerów ze żwirem.
|-
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-13T17:15:01Z

ZNTK Rybnik: /* Wagony towarowe */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1954
| 785mm
| Wddxh 00-15-7024-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh w 1976 r. do przewozu kontenerów ze żwirem.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-7106-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem.
| -
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-7109-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem.
|-
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-13T17:14:27Z

ZNTK Rybnik: /* Wagony towarowe */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1954
| 785mm
| Wddxh 00-15-7024-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh w 1976 r. do przewozu kontenerów ze żwirem.
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-7106-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem.
| -
| Pdxh
| [[plik|100px]]
| Zastal Zielona Góra
| 1960
| 785mm
| Wddxh 00-15-7109-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|Przebudowany z Wdxh do przewozu kontenerów ze żwirem.
|-
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-13T17:09:00Z

ZNTK Rybnik: /* Wagony towarowe */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-13T17:08:39Z

ZNTK Rybnik: /* Wagony towarowe */

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| Konstal Chorzów
| 1980
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-9586-8
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|łożyska toczne
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

2023-09-13T17:06:19Z

ZNTK Rybnik: Dodanie spisu wagonów towarowych znajdujących się na terenie stacji

{{Szablon:Kolej wąskotorowa infobox
|nazwa_kolei = Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
|nazwy_wcześniejsze = Poprzednie nazwy: ''Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal'' 
|grafika = [[Plik:LokoRudy.jpg|280px]]
|rok_budowy = 1898
|cel_budowy = Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
|zleceniodawca_budowy =
|rok_rozbiórki =
|wpis_do_rej_zab = 1993
|rozstaw_szyn = 785 mm
|pierwotny_prześwit =
|rok_przekucia =
|istniejące_linie = Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
|długość_czynnego_odcinka = 7 km
|długość_całkowita_istniejących_szlaków = ~12 km
|linie_rozebrane =
|długość_zlikwidowanych_linii = ~37 km
|stacje_styczne = Racibórz Markowice
|inne_ważniejsze_stacje = Gliwice Trynek
|uwagi =
|1. operator = Górnośląskie Tramwaje Parowe
|1_okres_działalności = 1900 - 1945
|2. operator = [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]
|2_okres_działalności = 1945 – 1992
|3. operator = Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik
|3_okres_działalności = 1994 - 2009
|4. operator = Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej|4_okres_działalności = 2009 - obecnie
|5. operator =
|5_okres_działalności =
|6. operator =
|6_okres_działalności =
|uwagi_operator =
}}

'''Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach''' - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice (Stacja Rudy jest też w km 41,100 na lini Bytom Karb Wąskotorowy - Racibórz Markowice) obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi wielką atrakcję turystyczną w regionie.

[[File:RUDY plan schematyczny.jpg|800px]]

== Historia ==
=== Geneza powstania i budowa ===
Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei.
Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

<blockquote>''"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.''</blockquote>
<blockquote><div style="text-align: center;">§1</div>
''Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."''
</blockquote>

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza.
Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

=== Okres Międzywojenny ===
Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia: 
-w 1919 roku zakupiono parowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D) 
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW 

=== Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP) ===
Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

=== Pod władaniem stowarzyszeń ===

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej.
Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie.

Niestety Pan Gierucki skasował wiele unikatowych eksponatów na zawsze pozbawiając kolejkę unikalnych, wyjątkowych zbiorów. Rozebrał również linię teletechniczną biegnącej wzdłuż szlaku.

=== Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska ===

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz.
Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]

=== Niezrealizowane projekty ===
Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

=== Bocznice ===
Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:25px" class="unsortable"|L.p.
! style="width:400px" |Nazwa bocznicy
! style="width:110px"|Data otwarcia
! style="width:110px" |Data zamknięcia
|-
| 1
| Cegielnia "Wilcza"
| style="text-align:right"| {{dts|25|03|1899}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1926}}
|-
| 2
| Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
| style="text-align:right"| {{dts|2|06|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1996}}
|-
| 3
| Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"
| style="text-align:right"| {{dts|||1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|31|12|1993}}
|-
| 4
| Młyn parowy, późniejsza garbarnia
| style="text-align:right"| {{dts|||1923}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 5
| stacja normalnotorowa Markowice
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 6
| Tartak "Lukasine"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1930}}
|-
| 7
| Tartak "Paproć"
|
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 8
| Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"
| style="text-align:right"| {{dts|7|11|1977}}
| style="text-align:right"| {{dts|30|09|1981}}
|-
| 9
| Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.
| style="text-align:right"| {{dts|1|02|1905}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1945}}
|-
| 10
| Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)
|
| style="text-align:right"| {{dts|25|05|1939}}
|-
| 11
| Żwirownia "Arndt & Baron"
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
|
|-
| 12
| Żwirownia "Babice" Gminy Bojków
| style="text-align:right"| {{dts|||1931}}
| style="text-align:right"| {{dts|||1937}}
|}

=== Czynne Stacje na Lini Trynek-Markowice ===
[[Stanice_Wąskotorowe|Stanica]] - Trzy-torowa stacja kolejowa z budynkiem dworca, jednym peronem jednokrawędziowym 
[[Rudy|Rudy]] - Główna stacja oraz zaplecze techniczne na lini, posiada lokomotywownie, budynek dworca, schroniska dla pracowników, magazyny, itp. 
[[Paproć|Paproć]] - Dwu-torowa stacja, posiada budynek stacyjny i jeden peron ziemny dwukrawędziowy 
[[Stodoły|Rybnik Stodoły]] - Dwu-torowa stacja z jednym peronem jednokrawędziowym. Stacja jest zmodernizowana do nowoczesnych standardów. 

==Zdjęcia==
<gallery>
Plik:Wls180-15 semafor.jpg|Wls180-15 na tle semafora kształtowego w Rudach
Plik:Las49-3343 Stanica.jpg|Las49-3343 z pociągiem specjalnym na stacji Stanica
Plik:Stacja Rudy zwrotnik.jpg|Zwrotnik na stacji Rudy
Plik:B.Stacyjny Rudy.jpg|Budynek Stacji Rudy
Plik:LokoRudy2.jpg|Tory przed lokomotywownią w Rudach
</gallery>

== Tabor ==
===Historyczny===
W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.
===Obecnie===
Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

==== Parowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Producent
! Rok prod.
! Nr. Kotła
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
|-
| [[Tabor:Lw-02986|Las49-3343]]
| Las49
| Chrzanów
| 1954
| 1655/53
| 785mm
| Las49-3343
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|
|-
| [[Tw53/3996|3996]]
| Tw53/Pw53
| Chrzanów
|1955/1997/9
| 13969/54
| 785mm
| Pw53-02
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Przebudowany z Tw53. Tender od Px48.
|-
| [[Tabor:Lw-02988|Tw9-8]]
| Tw9
| AEG
| 1924
|
| 785mm
| Tw9-8
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
| Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni a obecnie jest częścią muzeum multimedialnego w hali Wagonowni w Rudach.
|-
| [[Tabor:Lw-02989|Borsig Bn2t]]
| Bn2t
| Borsig
| 1929
| 12050/29
| 785mm
| 15
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Spalinowe pojazdy trakcyjne ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-00224|Lxd2-08]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| HP-Lxd2-08
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
| Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
|-
| [[Tabor:Lw-00098|Lxd2-354]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Lxd2-354
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00231|Lxd2-373]]
| Lxd2
| 1981
| 785mm
| Lxd2-373
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00370|Lyd1-150]]
| Wls150
| 1966
| 785mm
| Lyd1-150
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00449|Wls180-15]]
| Wls180
| 1971
| 785mm
| Wls180-15
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00472|Wls180-36]]
| Wls180
| 1972
| 785mm
| Wls180-36
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00013|2Wls40-1189]]
| 2WLs40
| 1961
| 785mm
| 10
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pęknięty blok silnika
|-
| [[Tabor:Lw-00035|2Wls50-1836]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2WLs50-1836
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-00041|2Wls50-2088]]
| 2WLs50
| 1970
| 785mm
| 2Wls50-2088
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00644|Wls75-38]]
| Wls75
| 1967
| 785mm
| Wls75-38
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00657|Wls75-66]]
| Wls75
| 1971
| 785mm
| Wls75-66
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
|
|-
| [[Tabor:Lw-01301|Wmd 101]]
| Wmc
| 1959
| 785mm
| Wmd 101
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|
|-
| [[Tabor:Lw-00617|Mbxd2-218]]
| A20D-P
| 1986
| 785mm
| MBxd2-218
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawna
|
|-
| [[Tabor:Lw-00065|Wls40-372]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-372
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
| [[Tabor:Lw-00066|Wls40-377]]
| WLs40
| 1955
| 600mm
| Wls40-377
| style="background-color:#ff0090;" |Eksponat
|
|-
|}

==== Elektrowozy ====

{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Nr. Zakładowy
! Układ osi
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02987|Siemens]]
| Siemens elektrowóz
| 1896
| 785mm
| 1
| Bo'
| style="background-color:#80FFFF;" |W Remoncie
| Najprawdopodobniej najstarszy czynny elektrowóz na świecie.
|-
|}

==== Pojazdy Specjalne ====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Nr fabr.
! Typ
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| [[Tabor:Lw-02006|803S-01]]
| 803S
| 1985
| 785mm
| 803S-01
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Pług Odśnieżny, kiedyś miał rozstaw 1000mm, a obecnie stoi na wózkach z węglarek Wddxh.
|-
| [[Tabor:Lw-00122|Urządzenie Rotacyjne]]
| Lxd2
| 1967
| 785mm
| Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
|-
| [[Tabor:Lw-03019|Wagon Opryskowy]]
| Wagon Opryskowy
|
| 785mm
| Wagon Opryskowy
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon służył do rozprowadzania substancji chemicznej do usuwania zieleni z torowiska. W środku znajdował się zbiornik na substancję, z którego pompa zasilana silnikiem dwusuwowym andorii rozprowadzała równomiernie do dysz opryskowych płyn podczas jazdy. Dzięki temu roślinność nie rosła w pobliżu torów.
|-
| [[Tabor:Lw-03016|Pług Odśnieżny]]
| Pług Odśnieżny typu Björke
| 1963
| 785mm
| 00-00-932-3000-1
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon przywieziono w 1969 roku do Bytomia i przydzielono do lokomotywowni Rudy
|-
|}

====Wagony pasażerskie====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P_236-7.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-236-7
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
| [[Plik:A20D-P 237-5.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-237-5
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| A20D-P
|[[Plik:A20D-P 238-3.jpg|100px]]
| 1988
| 785mm
| Bxhpi 00-450024-238-3
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Soida | imię = Krzysztof| autor link = | tytuł = Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz| wydawca = Emi-Press| miejsce = Łódź| rok = 1998| strony = 79| isbn = 83-904079-2-2}}</ref>
|-
| BTxh
|[[Plik:BTxh 313-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-313-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 314-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-314-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhp
|[[Plik:BTxh 315-4.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-315-4
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxhp
| [[Plik:BTxh_316-2.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhp 00-320034-316-2
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 317-0.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-317-0
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 318-9.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-318-9
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxh
| [[Plik:BTxh 319-6.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxh 00-320034-319-6
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_Kibel.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Kryty "Kibel" Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi 311-5.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-311-5
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| BTxhpi
| [[Plik:BTxhpi_310-7.jpg|100px]]
|
| 785mm
| BTxhpi 00-220034-310-7
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
| Wagon Letni "Bytomka" 
|-
| Kdxh
| [[Plik:Kdxh 504-7 .jpg|100px]]
| 1899
| 785mm
| Kdxh 00-151344-504-7
| style="background-color:#80FFFF;" |W trakcie remontu
|Wagon Brankard 
Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
|-
| 1Aw
| [[Plik:1Aw 211-9.jpg|100px]]
| 1955
| 785mm
| Bxhpi 00-380034-211-9
| style="background-color:#fe7f00;" |Odstawiony
| Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica Nr. Fab. :1811
|-
|-
|}

====Wagony towarowe====
{| class="wikitable sortable" style="text-align:left"
! style="width:90px" |Typ
! Zdjęcie
! Producent
! Rok prod.
! Prześwit
! Oznaczenie (dawne)
! style="width:110px"|Stan
! class="unsortable"|Uwagi
|-
| Wddxh
| [[plik|100px]]
| ZNTK Stargard
| 1969
| 785mm
| Wddxh 00-17-534-8769-1 (52875)
| style="background-color:#80FF89;" |Sprawny
|-
|-
|-
|}

== Bibliografia ==
:* Soida Krzysztof, ''Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz'', EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
:* [http://www.gkw.pl gkw.pl]
:* [[Rudy]]

<noinclude>
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
</noinclude>

Tabor:Lw-03050

2023-09-13T16:24:34Z

ZNTK Rybnik: Utworzono nową stronę "{{Lw metryka pojazdu |Stan=Eksponat |Producent=Pierwsza Fabryka Lokomotyw w Chrzanowie "Fablok" |Typ=Las49 |Numer=4255 |Rok produkcji=1955 |Rok odstawienia=1978 |Ostatni..."

{{Lw metryka pojazdu
|Stan=Eksponat
|Producent=Pierwsza Fabryka Lokomotyw w Chrzanowie "Fablok"
|Typ=Las49
|Numer=4255
|Rok produkcji=1955
|Rok odstawienia=1978
|Ostatnie oznaczenie=Huta Silesia 27
|Ostatni rozstaw=785 mm
|Ostatni typ silnika=Parowy
|Ostatnie stacjonowanie=Bytom Karb Wąskotorowy
|Ostatni kraj=Polska
|Użytkownik=Stowarzyszenie Górnośląskich Kolei Wąskotorowych
|Właściciel=Stowarzyszenie Górnośląskich Kolei Wąskotorowych
|Kolej=Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
|Uwagi=Odiskiernik siatkowy na kominie, duże przemysłowe bufory
|Stacjonowanie={{Lw stacjonowanie|Huta Cynku Silesia w Świętochłowicach|1955|1978}}{{Lw stacjonowanie|Parowozownia Pomocnicza Poremba w Zabrzu|1978|bd}}{{Lw stacjonowanie|Parowozownia Maciejkowice|bd|bd}}{{Lw stacjonowanie|Przystanek PKP Bytom Wąskotorowy|bd|02.05.2004}}{{Lw stacjonowanie|Bytom Karb Wąskotorowy|02.05.2004|obecnie}}
|Oznaczenie={{Lw oznaczenie|Huta Silesia 27|1955|obecnie}}
|Rozstaw={{Lw rozstaw|785 mm|1955|obecnie}}
}}