Ełcka Kolej Wąskotorowa: Różnice pomiędzy wersjami

Z Enkol
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 58 wersji utworzonych przez 5 użytkowników)
Linia 35: Linia 35:
 
}}
 
}}
  
−
'''Ełcka Kolej Wąskotorowa''' (EKW, niem. ''Lycker Kleinbahn'') – zabytkowa [[kolej wąskotorowa]] o prześwicie toru 750 mm zlokalizowana w województwie warmińsko-mazurskim. Obecnie prowadzony jest sezonowy ruch turystyczny na odcinku Ełk Wąsk. - Sypitki przy użyciu trakcji spalinowej, jak również parowej.
+
'''Ełcka Kolej Wąskotorowa''' (EKW, niem. ''Lycker Kleinbahn'') – zabytkowa [[kolej wąskotorowa]] o prześwicie toru 750 mm zlokalizowana w województwie warmińsko-mazurskim. Obecnie prowadzony jest sezonowy ruch turystyczny na odcinku [[Ełk Wąskotorowy|Ełk Wąsk.]] - Sypitki przy użyciu trakcji spalinowej, jak również parowej.
 +
 
  
 
== Historia ==
 
== Historia ==
 
=== Powstanie i początki eksploatacji ===
 
=== Powstanie i początki eksploatacji ===
−
Prace projektowe rozpoczęto z inicjatywy starosty ełckiego Carla Suermondta w 1905 roku. Kolejka miała za zadanie zaktywizować gospodarczo tereny przygranicznego powiatu o słabo rozwiniętej sieci dróg lokalnych. W celu realizacji zadania powołano Towarzystwo Akcyjne Kolejki Ełckiej (''Lycker Kleinbahn Aktiengesellschaft''). Akcjonariuszami LKAG było państwo pruskie z udziałem 1 050 000 M, Prowincja Prusy Wschodnie i Powiat Ełk z udziałami po 525 000 M oraz firma Lenz z Berlina, której powierzono budowę, dostawę taboru i prowadzenie ruchu z udziałem 490 000 M. Całkowity kapitał spółki wynosił 2 590 000 M <ref>Zeitschrift für Kleinbahnen, v. 19 1912 r. (s. 722)</ref>.
+
Prace projektowe rozpoczęto z inicjatywy starosty ełckiego Carla Suermondta w 1905 roku. Kolejka miała za zadanie zaktywizować gospodarczo tereny przygranicznego powiatu o słabo rozwiniętej sieci dróg lokalnych. W celu realizacji zadania powołano Towarzystwo Akcyjne Kolejki Ełckiej (''Lycker Kleinbahn Aktiengesellschaft''). Akcjonariuszami LKAG było państwo pruskie z udziałem 1 050 000 M, Prowincja Prusy Wschodnie i Powiat Ełk z udziałami po 525 000 M oraz firma [[Lenz & Co.]] z Berlina, której powierzono budowę, dostawę taboru i prowadzenie ruchu z udziałem 490 000 M. Całkowity kapitał spółki wynosił 2 590 000 M <ref>Zeitschrift für Kleinbahnen, v. 19 1912 r. (s. 722)</ref>.
  
 
Na początku 1913 roku LKAG otrzymało koncesję na "wąskotorową kolej parową z ruchem osobowym i towarowym na trasie z Ełku (''Lyck'') przez Brodowo (''Brodowen'') do Turowa (''Thurowen'') z odgałęzieniem z Brodowa do Zawad (''Sawadden'')" wraz z prawem do wywłaszczenia gruntów pod budowę<ref>Zeitschrift für Kleinbahnen, v. 20 1913 r. (s. 129, 132)</ref>.
 
Na początku 1913 roku LKAG otrzymało koncesję na "wąskotorową kolej parową z ruchem osobowym i towarowym na trasie z Ełku (''Lyck'') przez Brodowo (''Brodowen'') do Turowa (''Thurowen'') z odgałęzieniem z Brodowa do Zawad (''Sawadden'')" wraz z prawem do wywłaszczenia gruntów pod budowę<ref>Zeitschrift für Kleinbahnen, v. 20 1913 r. (s. 129, 132)</ref>.
  
−
W pierwszej kolejności powstała jednotorowa linia o [[Rozstaw szyn|rozstawie szyn]] 1000 mm z Ełku przez Brodowo do miejscowości Borzymy (''Borzymmen'') o długości 24,9 km wraz z odgałęzieniem do Zawad-Tworek o długości 9,8 km, którą otwarto 22 października 1913 roku<ref>Zeitschrift für Kleinbahnen, v. 21 1914 r. (s. 119)</ref>.  
+
W pierwszej kolejności powstała jednotorowa linia o [[Rozstaw szyn|rozstawie szyn]] 1000 mm z Ełku przez Brodowo do miejscowości Borzymy (''Borzymmen'') o długości 24,9 km wraz z odgałęzieniem do Zawad-Tworek o długości 9,8 km, którą otwarto 22 października 1913 roku<ref>Zeitschrift für Kleinbahnen, v. 21 1914 r. (s. 119)</ref>. Do budowy użyto szyn typu H-93 i H-100. Mimo miejscami trudnych warunków terenowych linia charakteryzowała się dosyć korzystnymi parametrami (jak na kolej wąskotorową). Maksymalne nachylenie wyniosło 13 promil a minimalny promień łuku - 150 m. Na trasie powstał szereg obiektów inżynierskich, między innymi:
 +
* żelbetowy most na rzece Ełk,
 +
* dwa stalowe mosty: na rzece Lega koło Sypitek i na rzeczce Pietraszce,
 +
* dwa wiadukty drogowe koło Kalinowa;
 +
Na stacji w Ełku wybudowano murowany budynek dworca oraz parowozownię w technologii szachulcowej (tzw. "pruski mur") z dwoma torami.
  
 
Budowę kolejnego odcinka przerwał wybuch I wojny światowej. Zajęcie praktycznie całych Prus Wschodnich przez armię rosyjską w początkowej fazie wojny doprowadziło do wstrzymania ruchu i ogromnych strat. Tabor został wywieziony do Rosji bądź uległ zniszczeniu. Po wyparciu Rosjan na początku 1915 roku sprowadzono nowy tabor i rozpoczęto odbudowę kolejki. Została ona uruchomiona ponownie 1 grudnia 1915 roku. Ostatni odcinek z Kalinowa (''Kallinowen'') do Turowa (''Thurowen'') otwarto 5 października 1918 roku<ref>Zeitschrift für Kleinbahnen, v. 25 1918 r. (s. 506)</ref>.
 
Budowę kolejnego odcinka przerwał wybuch I wojny światowej. Zajęcie praktycznie całych Prus Wschodnich przez armię rosyjską w początkowej fazie wojny doprowadziło do wstrzymania ruchu i ogromnych strat. Tabor został wywieziony do Rosji bądź uległ zniszczeniu. Po wyparciu Rosjan na początku 1915 roku sprowadzono nowy tabor i rozpoczęto odbudowę kolejki. Została ona uruchomiona ponownie 1 grudnia 1915 roku. Ostatni odcinek z Kalinowa (''Kallinowen'') do Turowa (''Thurowen'') otwarto 5 października 1918 roku<ref>Zeitschrift für Kleinbahnen, v. 25 1918 r. (s. 506)</ref>.
  
 +
====Przewozy====
 +
[[Plik:Ełk-rozkład-1917-lato.jpg|200px|thumb|right|Rozkład jazdy - lato 1917]]
 
Według letniego rozkładu z 1917 roku na odcinku Ełk - Kalinowo kursowały codziennie 3 pary pociągów, a na odcinku Laski Małe - Zawady-Tworki 2 pary. Dodatkowo poranny pociąg z Zawad-Tworek miał przedłużoną relację do Ełku. Poranny pociąg z Ełku do Kalinowa i popołudniowy w relacji powrotnej prowadziły wagon pocztowy. Wszystkie pociągi prowadziły wagony 2 i 3 klasy.
 
Według letniego rozkładu z 1917 roku na odcinku Ełk - Kalinowo kursowały codziennie 3 pary pociągów, a na odcinku Laski Małe - Zawady-Tworki 2 pary. Dodatkowo poranny pociąg z Zawad-Tworek miał przedłużoną relację do Ełku. Poranny pociąg z Ełku do Kalinowa i popołudniowy w relacji powrotnej prowadziły wagon pocztowy. Wszystkie pociągi prowadziły wagony 2 i 3 klasy.
  
 +
====Tabor====
 
Pierwsze parowozy zakupiono w 1913 roku w firmie Arnold Jung Lokomotivfabrik GmbH, Jungenthal, Kirchen a.d. Sieg. Były to 4 maszyny o mocy 130 KM typu 1'Bn2t (tendrzak z silnikiem bliźniaczym na parę nasyconą, dwoma osiami napędnymi i przednią osią toczną) o numerach seryjnych 2010-2013/1913, które na kolejce oznaczono numerami 1 - 4. Zakupiono również 8 wagonów osobowych 2 i 3 klasy, 2 wagony pocztowo/bagażowe oraz 36 oraz wagonów towarowych. Po wkroczeniu Rosjan cały tabor został wywieziony bądź zniszczony.
 
Pierwsze parowozy zakupiono w 1913 roku w firmie Arnold Jung Lokomotivfabrik GmbH, Jungenthal, Kirchen a.d. Sieg. Były to 4 maszyny o mocy 130 KM typu 1'Bn2t (tendrzak z silnikiem bliźniaczym na parę nasyconą, dwoma osiami napędnymi i przednią osią toczną) o numerach seryjnych 2010-2013/1913, które na kolejce oznaczono numerami 1 - 4. Zakupiono również 8 wagonów osobowych 2 i 3 klasy, 2 wagony pocztowo/bagażowe oraz 36 oraz wagonów towarowych. Po wkroczeniu Rosjan cały tabor został wywieziony bądź zniszczony.
  
−
W 1915 roku do ponownego uruchomienia kolejki konieczne było sprowadzenie nowego taboru. Parowozy ponownie zamówiono w firmie Jung. Jako pierwsze przybyły 2 parowozy typu 1'Bn2t o numerach 2290/1915 i 2291/1915 (podobne do zamówionych w 1913 roku). W 1919 roku zakupiono dodatkowo maszynę typu 1'Cn2t o mocy 160 KM. Dwuosiowe wagony osobowe i bagażowe zamówiono w fabryce Waggon- und Maschinenbau AG (WUMAG) Görlitz.<ref>Pokropiński Bogdan, ''Koleje wąskotorowe Polski Północnej'', Warszawa, CIBET, 2000, ISBN 83-85749-26-8</ref><ref>[http://de.wikipedia.org/wiki/Lycker_Kleinbahnen Wikipedia.de - Ełcka Kolej Wąskotorowa]</ref>.
+
W 1915 roku do ponownego uruchomienia kolejki konieczne było sprowadzenie nowego taboru. Parowozy ponownie zamówiono w firmie Jung. Jako pierwsze przybyły 2 parowozy typu 1'Bn2t o numerach 2290/1916 i 2291/1916<ref>Daty produkcji obu parowozów na podstawie artykułu Michała Zajferta. Bogdan Pokropiński podaje rok 1915.</ref> (podobne do zamówionych w 1913 roku). W 1919 roku zakupiono dodatkowo maszynę typu 1'Cn2t (Jung 3054/1920<ref>Jest to jedyny zachowany parowóz kolejki ełckiej na 1000 mm. Również tutaj Bogdan Pokropiński podaje datę produkcji o rok wcześniejszą.</ref><ref>Niemiecka Wikipedia ([http://de.wikipedia.org/wiki/PKB_Nr._21_bis_25 PKB Nr. 21 bis 25]) podaje, że na Lycker Kleinbahn służyły 3 lokomotywy 1’Cn2t produkcji Junga.</ref>) o mocy 160 KM. Dwuosiowe wagony osobowe i bagażowe zamówiono w fabryce Waggon- und Maschinenbau AG (WUMAG) Görlitz<ref>[http://de.wikipedia.org/wiki/Lycker_Kleinbahnen Wikipedia.de - Ełcka Kolej Wąskotorowa]</ref>.
 +
Wszystkie pojazdy były wyposażone w [[Sprzęg Scharfenberga|sprzęgi półautomatyczne Scharfenberga]]<ref>Zeitschrift für Kleinbahnen, v. 20 1913 r. (s. 1074).</ref>
 +
<br>
  
 
=== Okres międzywojenny ===
 
=== Okres międzywojenny ===
 
Okres bezpośrednio po I wojnie światowej był dla wszystkich kolejek lokalnych dość ciężki. Peryferyjne położenie, jak również niski stopień zaludnienia i uprzemysłowienia dodatkowo nie sprzyjały rozwojowi przedsiębiorstwa.
 
Okres bezpośrednio po I wojnie światowej był dla wszystkich kolejek lokalnych dość ciężki. Peryferyjne położenie, jak również niski stopień zaludnienia i uprzemysłowienia dodatkowo nie sprzyjały rozwojowi przedsiębiorstwa.
  
−
W 1924 roku Wschodniopruskie Towarzystwo Kolejowe (''Ostdeutsche Eisenbahn-Gesellschaft'') odkupiło pakiet akcji należący do firmy Lenz & Co. przejmując tym samym prowadzenie ruchu na kolejce. 30 czerwca 1924 roku Kolejka Ełcka została połączona z innymi wschodniopruskimi kolejkami należącymi do ODEG. Powstałemu w ten sposób przedsiębiorstwu nadano nazwę Kolejki Wschodniopruskie SA (''Ostpreußische Kleinbahnen AG''). Siedzibę zarządu zlokalizowano w Królewcu. Poza kolejka ełcką w skład Kolejek Wschodniopruskich SA weszły min:
+
W 1924 roku Wschodniopruskie Towarzystwo Kolejowe (''Ostdeutsche Eisenbahn-Gesellschaft'') odkupiło pakiet akcji należący do firmy Lenz & Co. przejmując tym samym prowadzenie ruchu na kolejce. 30 czerwca 1924 roku Kolejka Ełcka została połączona z innymi wschodniopruskimi kolejkami należącymi do ODEG. Powstałemu w ten sposób przedsiębiorstwu nadano nazwę Wschodniopruskie Koleje Dojazdowe SA ([[Ostpreußische Kleinbahnen AG]]).
−
* ''Königsberger Kleinbahn'' (Kolejka Królewiecka) - 750 mm
 
−
* ''Ortelsburger Kleinbahn'' (odcinek Pupy - Rozogi) - 600 mm
 
−
* ''Rastenburger Kleinbahnen'' (Kolejki Kętrzyńskie) - 750 mm
 
−
* ''Schloßberger Kleinbahnen'' - 1000 mm
 
−
* ''Treuburger Kleinbahnen'' (Kolejki Oleckie)- 1000 mm
 
−
* ''Wehlau–Friedländer Kreisbahnen'' - 750 mm
 
−
* ''Kleinbahn Wöterkeim - Schippenbeil'' (Kolejka Wiatrowiec - Sępopol) - 1435 mm
 
  
 +
====Przewozy====
 +
[[Plik:Ełk-rozkład-1927-lato.jpg|200px|thumb|right|Rozkład jazdy - lato 1927]]
 +
[[Plik:Ełk-rozkład-1939-lato.jpg|200px|thumb|right|Rozkład jazdy - lato 1939]]
 
W 1927 roku letni rozkład jazdy przewidywał codziennie jedną parę pociągów na odcinku Turowo - Ełk (rano dojazd do Ełku i powrót po południu (w dni robocze) bądź wieczorem (w dni wolne od pracy) do Turowa. W dni robocze przewidziano jedną parę w relacji Zawady-Tworki - Ełk. Dodatkowo w poniedziałki, środy, piątki i dni wolne od pracy kursował pociąg z Ełku do Kalinowa i z powrotem. Podróżni mieli do dyspozycji 2 klasy, zaś poczta przewożona była na odcinku Ełk - Turowo pod konwojem kolejowym<ref>Reichs-Kurscuch Ausgabe nr 2, 1. Juli 1927, Verlag des Reichspostministeriums, Berlin</ref>.
 
W 1927 roku letni rozkład jazdy przewidywał codziennie jedną parę pociągów na odcinku Turowo - Ełk (rano dojazd do Ełku i powrót po południu (w dni robocze) bądź wieczorem (w dni wolne od pracy) do Turowa. W dni robocze przewidziano jedną parę w relacji Zawady-Tworki - Ełk. Dodatkowo w poniedziałki, środy, piątki i dni wolne od pracy kursował pociąg z Ełku do Kalinowa i z powrotem. Podróżni mieli do dyspozycji 2 klasy, zaś poczta przewożona była na odcinku Ełk - Turowo pod konwojem kolejowym<ref>Reichs-Kurscuch Ausgabe nr 2, 1. Juli 1927, Verlag des Reichspostministeriums, Berlin</ref>.
  
−
W 1938 przewieziono 29 026 ton towarów i 54 837 pasażerów.  
+
W 1933 kolejka zatrudniała 39 pracowników, przewożąc 59 000 pasażerów i 31 000 t towarów<ref>[http://www.skrypofilia.pl/page7.php Historia kultury materialnej - Pioniere des Verkehrs]</ref>, w 1938 przewozy wyniosły 54 837 pasażerów i 29 026 ton towarów.
  
 
Rozkład jazdy obowiązujący w lecie 1939 roku przewidywał codziennie 2 pary pociągów na odcinku Maże - Ełk i 1,5 pary na odcinku Turowo - Kalinowo (jeden z pociągów na całym odcinku kursował tylko w dni poświąteczne, w pozostałe dni miał relację skróconą: Ełk - Maże). W dni robocze kursowały natomiast dodatkowo pociągi w relacji Kalinowo - Ełk - Turowo oraz Zawady-Tworki - Ełk - Zawady-Tworki<ref>[http://www.deutsches-kursbuch.de/ Deutsches Kursbuch Sommer 1939]</ref>.
 
Rozkład jazdy obowiązujący w lecie 1939 roku przewidywał codziennie 2 pary pociągów na odcinku Maże - Ełk i 1,5 pary na odcinku Turowo - Kalinowo (jeden z pociągów na całym odcinku kursował tylko w dni poświąteczne, w pozostałe dni miał relację skróconą: Ełk - Maże). W dni robocze kursowały natomiast dodatkowo pociągi w relacji Kalinowo - Ełk - Turowo oraz Zawady-Tworki - Ełk - Zawady-Tworki<ref>[http://www.deutsches-kursbuch.de/ Deutsches Kursbuch Sommer 1939]</ref>.
  
−
W  1939 roku tabor składał się z:
+
====Tabor====
 +
W  1933 roku tabor składał się z:
 
* 5 parowozów tendrzaków,  
 
* 5 parowozów tendrzaków,  
 
* 9 dwuosiowych wagonów pasażerskich,  
 
* 9 dwuosiowych wagonów pasażerskich,  
 
* 2 dwuosiowych wagonów pocztowych,
 
* 2 dwuosiowych wagonów pocztowych,
 
* 37 dwuosiowych wagonów towarowych o ładowności 7,5 t i rozstawie osi 3500 mm<ref>[http://www.mosir.elk.com.pl/ekw/index.html Ełcka Kolej Wąskotorowa<!-- Tytuł wygenerowany przez bota -->]</ref>.
 
* 37 dwuosiowych wagonów towarowych o ładowności 7,5 t i rozstawie osi 3500 mm<ref>[http://www.mosir.elk.com.pl/ekw/index.html Ełcka Kolej Wąskotorowa<!-- Tytuł wygenerowany przez bota -->]</ref>.
 +
Do wybuchu wojny stan ten nie uległ zmianie.
 +
<br>
  
 
=== II wojna światowa ===  
 
=== II wojna światowa ===  
−
Pierwsze lata wojny upłynęły pod znakiem wytężonej pracy. Do ostatnich miesięcy 1944 roku obszar powiatu ełckiego znajdował się z dala od linii frontu. Dopiero błyskawiczna ofensywa wojsk radzieckich doprowadziła do zdobycia Ełku 24 stycznia 1945 roku. Zacięte walki doprowadziły do znacznych zniszczeń również w majątku kolejki – szczęśliwie ocalały jednak wszystkie parowozy. W chwili objęcia przez administrację polską 6 kwietnia 1945 Ełk był miastem niemal zupełnie wyludnionym, do którego stopniowo sprowadzano ludność z Kresów.
+
Pierwsze lata wojny upłynęły pod znakiem wytężonej pracy. Rekwizycja taboru samochodowego na potrzeby wojska i reglamentacja paliw płynnych spowodowały znaczny wzrost przewozów na wszystkich liniach kolejowych. Jednocześnie do ostatnich miesięcy 1944 roku obszar powiatu ełckiego znajdował się z dala od linii frontu i działania wojenne nie zakłócały pracy kolejki. Dopiero błyskawiczna ofensywa wojsk radzieckich doprowadziła do zdobycia Ełku 24 stycznia 1945 roku. Zacięte walki spowodowały znaczne zniszczenia w mieście, jednak kolejka nie ucierpiała zbyt mocno – szczęśliwie ocalały wszystkie parowozy. W chwili objęcia przez administrację polską 6 kwietnia 1945 Ełk był miastem niemal zupełnie wyludnionym, do którego stopniowo sprowadzano ludność z Kresów.
 +
 
 +
<br>
 +
 
 +
=== Pierwsze lata powojenne ===
 +
Po zakończeniu wojny kolejka znalazła się pod zarządem Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Olsztynie i otrzymała polską nazwę: Ełcka Kolej Wąskotorowa. Tabor pozostawiony przez Niemców, dodatkowo uzupełniony sprowadzonym ze zniszczonej kolejki oleckiej<ref>Prawdopodobnie część taboru została sprowadzona już w okresie międzywojennym w związku z bardzo ograniczonym ruchem na Kolejce Oleckiej.</ref> umożliwił wznowienie nieregularnych przewozów jeszcze w 1945 roku. W kolejnym roku udało się przywrócić normalne funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Następny okres wraz ze wzrostem zaludnienia i odbudową gospodarki przyniósł systematyczny wzrost przewozów. Na przełomie lat '40 i '50 w ramach odgórnie narzuconych działań mających na celu ujednolicenie szerokości toru kolei wąskotorowych w Polsce podjęto decyzję o przebudowie Ełckiej Kolei Wąskotorowej na szerokość 750 mm. Prace przeprowadzono w 1951 roku.
 +
 
 +
====Przewozy====
 +
Według rozkładu obowiązującego od 14 lipca 1946 roku na odcinku Ełk - Turowo kursowały codziennie 2 pary pociągów, zaś na odcinku Ełk - Zawada-Tworki - 1 para. W rozkładzie na lato 1947 roku dodano drugą parę do Zawady-Tworek i taki układ utrzymywał się do 1953 roku.
  
−
=== Okres współczesny ===
+
====Tabor====
−
W [[2001]] PKP podjęła decyzję o likwidacji linii – rok później przejął ją ełcki Urząd Miasta i przekazał Miejskiemu Ośrodkowi Sportu i Rekreacji, jako Ełcką Kolej Wąskotorową (do tej pory funkcjonowała pod nazwą '''Ełckiej Kolei Dojazdowej'''). W historii EKW rozpoczął się nowy etap. Obecnie pociągi mogą kursować na całej trasie wąskotorówki, jednak dla potrzeb turystów najczęściej wykorzystywana jest tylko jej część.
+
Bezpośrednio po wojnie na kolejce ełckiej znajdował się następujący tabor:
 +
 
 +
1. Parowozy:
 +
:* Nr 1 - 1'Bn2t, Jung 2290/1915 - od 1947 r.: Tya1-3152
 +
:* Nr 2 - 1'Bn2t, Jung 2291/1915 - od 1947 r.: Tya1-3151
 +
:* Nr 3 - 1'Cn2t, Jung 2358/1916 - od 1947 r.: Txa2-3341 (ex Kolejka Olecka nr 3)
 +
:* Nr 4 - 1'Cn2t, Jung 2359/1916 - od 1947 r.: Txa2-3342 (ex Kolejka Olecka nr 4)
 +
:* Nr 5 - 1'Cn2t, Jung 3054/1920 - od 1947 r.: Txa2-3343 <ref>Michał Zajfert w artykule ''Grójecko-Wilanowska Kolej Dojazdowa'' podaje inne lata produkcji parowozów: nr 3 - 1916, nr 4 - 1916, nr 5 1920</ref>
 +
 
 +
2. Wagony osobowe:
 +
:* 5 dwuosiowych wagonów osobowych 3 klasy z otwartymi pomostami, WUMAG
 +
:* 2 dwuosiowe wagony bagażowe, WUMAG
 +
 
 +
3. Wagony towarowe:
 +
:* 30 dwuosiowych wagonów o ładowności 7,5 t i rozstawie osi 3500 mm
 +
 
 +
W związku z przebudową kolejki na szerokość 750 mm do Piaseczna przesłano 3 parowozy typu Txa2. Pozostały tabor przekazano na kolejki pomorskie.
 +
 
 +
<br>
 +
 
 +
=== Przebudowa i eksploatacja pod zarządem PKP ===
 +
Zmiana szerokości toru poza całkowitą wymianą taboru nie wpłynęła w sposób znaczący na funkcjonowanie kolejki. W 1957 roku zlikwidowano Wydział Kolei Wąskotorowych DOKP w Olsztynie i w jego miejsce powołano Zarząd Kolei Dojazdowych. Jednocześnie samej kolejce nadano nazwę Ełcka Kolej Dojazdowa. Po likwidacji DOKP w Olsztynie nadzór nad kolejką przejął Zarząd Kolei Dojazdowych DOKP w Warszawie.
 +
 
 +
====Przewozy====
 +
[[Plik:Wwot37 elk map.jpg|thumb|right|Schemat linii i wykaz odległości taryfowych Ełckiej KW, rok 1959]]
 +
Od końca lat '60 rozpoczyna się systematyczny spadek przewozów spowodowany rozwojem transportu drogowego. O ile w latach '50 przewożono w ciągu roku około 350 000 pasażerów i 40 000 t ładunków, to w kolejnych latach wartości te wynosiły:
 +
:* 1971 - 312 443 pasażerów, 32 044 t ładunków,
 +
:* 1976 - 275 441 pasażerów, 18 100 t ładunków,
 +
:* 1981 - 260 250 pasażerów, 13 836 t ładunków,
 +
:* 1986 - 263 723 pasażerów, 19 720 t ładunków,
 +
:* 1991 - 227 582 pasażerów, 11 387 t ładunków,
 +
:* 1996 - 61 510 pasażerów,  4 305 t ładunków,
 +
Zmniejszających się przewozów kolejkę modernizowano. W 1967 roku wprowadzono trakcję spalinową a w 1989 roku przeprowadzono przebudowę nawierzchni z całkowitą wymianą szyn na typ S42 i S49. Ostatnim istotnym usprawnieniem działania Ełckiej KD było uruchomienie przewozów wagonów normalnotorowych na wąskotorowych wagonach-transporterach w 1992 roku. Rok wcześniej kolejka została wpisana do rejestru zabytków. Koncepcja utworzenia w Ełku skansenu trakcji parowej w połączeniu z walorami krajobrazowymi kolejki zaowocowały uruchomieniem przewozów turystycznych. Jednocześnie ciągle prowadzono ograniczony ruch osobowy i towarowy.
 +
 
 +
W 1997 roku w związku ze złym stanem technicznym jednego z wiaduktów nad torami zawieszono przewozy na odcinku Laski Małe - Zawady-Tworki. Przez kolejne lata kursowała jedna para pociągów pomiędzy Ełkiem i Kalinowem oraz pociągi turystyczne. Ostatecznie przewozy zostały zawieszone z dniem 9 czerwca 2001 roku, co w praktyce oznaczało likwidację Ełckiej Kolei Dojazdowej.
 +
 
 +
====Tabor====
 +
Po zmianie szerokości toru na kolejce ełckiej znalazły się następujące lokomotywy parowe:
 +
{| class="wikitable sortable"
 +
!<br>L.p.<br>
 +
!Oznaczenie<br>do 1961 r.<br>
 +
!Oznaczenie<br>po 1962 r.<br>
 +
!<br>Typ<br>
 +
!<br>Producent<br>
 +
!Nr<br>fabryczny<br>
 +
!Rok<br>produkcji<br>
 +
!<br>Przysłany<br>
 +
!<br>Odesłany<br>
 +
!<br>Uwagi<br>
 +
 
 +
|-
 +
|1
 +
|T2-1023
 +
|T3-1023
 +
|Bn2t
 +
|Orenstein & Koppel
 +
|12652
 +
|1935
 +
|1951 r. z Sochaczewa
 +
|1961 r. do Sochaczewa
 +
|<nowiki>Złomowany w 1968 w Mławie</nowiki>
 +
 
 +
|-
 +
|2
 +
|T3-1044
 +
|T4-1044
 +
|Bn2t
 +
|Buddich
 +
|k.932
 +
|1943
 +
|1970 r. z Gozdowa
 +
|1971 r. na złom
 +
|
 +
 
 +
|-
 +
|3
 +
|Ty1-1087
 +
|Ty1-1087
 +
|Cn2t
 +
|Freudenstein
 +
|28
 +
|1900
 +
|1951 r. z Lisewa
 +
|1957 r. odstawiony
 +
|Złomowany w 1960 r.
 +
 
 +
|-
 +
|4
 +
|Ty2-1122
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|Cn2t
 +
|Krauss
 +
|6805
 +
|1913
 +
|1951 r. z Wielunia
 +
|1956 r. na złom
 +
|
 +
 
 +
|-
 +
|5
 +
|Txb2-1221
 +
|Tyb4-1221
 +
|C1'n2t
 +
|Henschel
 +
|7589
 +
|1906
 +
|1951 r. z Opalenicy
 +
|1968 r. do Białej Podlaskiej
 +
|Egzemplarz zachowany<ref>[http://tomi.holdys.pl/index2.php?desc=on&par=tyb4-1221 <nowiki>Wciąż pod parą... Tyb4-1221</nowiki>]</ref>
 +
 
 +
|-
 +
|6
 +
|Txb2-1222
 +
|Tyb4-1222
 +
|C1'n2t
 +
|Henschel
 +
|8131
 +
|1907
 +
|1957 r. z Kętrzyna
 +
|1968 r. odstawiony
 +
|Złomowany w 1972 r.
 +
 
 +
|-
 +
|7
 +
|Txb2-1223
 +
|Tyb4-1223
 +
|C1'n2t
 +
|Henschel
 +
|9489
 +
|1908
 +
|1953 r. z Opalenicy
 +
|1965 r. na złom
 +
|
 +
 
 +
|-
 +
|8
 +
|Tx2-1241
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|Dn2t
 +
|Orenstein & Koppel
 +
|2976
 +
|1908
 +
|1952 r. z Wielunia
 +
|1954 r. na złom
 +
|
 +
 
 +
|-
 +
|9
 +
|Tx3-1274
 +
|Tx28-1274
 +
|Dn2t <br>(W4A)<br>"Wisła"
 +
|Fablok
 +
|308
 +
|1928
 +
|1962 r. z Sochaczewa<br>1967 r. z Mławy<br>1972 r. z Sochaczewa
 +
|1963 r. do Sochaczewa<br>1967 r. do Sochaczewa<br>1974 r. do MK w Warszawie
 +
|Egzemplarz zachowany<ref>[http://tomi.holdys.pl/index2.php?desc=on&par=tx28-1274 <nowiki>Wciąż pod parą... Tx28-1274</nowiki>]</ref>
 +
 
 +
|-
 +
|10
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|Px48-1750
 +
|Dh2
 +
|Fablok
 +
|2135
 +
|1951
 +
|1956 r. z Sompolna
 +
|1957 r. do Kazimierzy Wielkiej
 +
|Sprzedany za granicę<ref>[http://www.tabor.wask.pl/egzemplarz.php?&id=50642 <nowiki>Px48-1750 na Tabor wąskotorowy w Polsce</nowiki>]</ref>
 +
 
 +
|-
 +
|11
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|Px48-1907
 +
|Dh2
 +
|Fablok
 +
|4508
 +
|1955
 +
|1956 r. z Krośniewic
 +
|1957 r. do Sompolna
 +
|Egzemplarz zachowany<ref>[http://www.tabor.wask.pl/egzemplarz.php?&id=50755 <nowiki>Px48-1907 na Tabor wąskotorowy w Polsce</nowiki>]</ref>
 +
 
 +
|-
 +
|}
 +
<br>
 +
 
 +
W 1959 przysłano na kolejkę ełcką dwa czteroosiowe wagony motorowe z silnikami benzynowymi S-41 (85 KM) serii MBxc1-151 i MBxc1-152, przebudowane z wagonów osobowych typu Ci przez ZNTK Opole w 1953 roku. Były to wagony jednokierunkowe z napędem na jedna oś. Po kilku latach zostały jednak odesłane (wagon MBxc1-151 trafił pod koniec 1965 roku do Jędrzejowa). Wg. innych relacji wagony motorowe zostały w 1967 odesłane do Kętrzyna, skąd MBxc1-151 trafił do Jędrzejowa.
 +
 
 +
W 1967 roku parowozy zostały wyparte przez lokomotywy spalinowe serii [[Lyd1]], które przez szereg kolejnych lat stanowiły podstawowy środek trakcyjny:
 +
 
 +
{| class="wikitable sortable"
 +
!L.p.<br>
 +
!Oznaczenie<br>
 +
!Typ<br>
 +
!Producent<br>
 +
!Nr fabryczny<br>
 +
!Rok produkcji<br>
 +
!Przysłany<br>
 +
!Odesłany<br>
 +
!Uwagi<br>
 +
 
 +
|-
 +
|1
 +
|[[WLs150/7625|Lyd1-203]]
 +
|[[WLs150]]
 +
|Fablok
 +
|7625
 +
|1967
 +
|1967 r. z fabryki<br>1977 r. ze Śmigla
 +
|1973 r. do Śmigla<br><nowiki>-</nowiki>
 +
|Stacjonuje w Ełku
 +
 
 +
|-
 +
|2
 +
|[[WLs150/7630|Lyd1-208]]
 +
|[[WLs150]]
 +
|Fablok
 +
|7630
 +
|1967
 +
|1967 r. z fabryki
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|Stacjonuje w Ełku
 +
 
 +
|-
 +
|3
 +
|[[WLs150/7643|Lyd1-221]]
 +
|[[WLs150]]
 +
|Fablok
 +
|7643
 +
|1967
 +
|1967 r. z fabryki
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|Stacjonuje w Ełku
 +
 
 +
|-
 +
|4
 +
|[[WLs150/7624|Lyd1-202]]
 +
|[[WLs150]]
 +
|Fablok
 +
|7624
 +
|1967
 +
|1969 r. z Krośniewic
 +
|1972 r. do Krośniewic
 +
|Sprzedany za granicę<ref>[http://www.tabor.wask.pl/egzemplarz.php?&id=50863 <nowiki>Lyd1-202 na Tabor wąskotorowy w Polsce</nowiki>]</ref>
 +
 
 +
|-
 +
|5
 +
|[[WLs150/7636|Lyd1-214]]
 +
|[[WLs150]]
 +
|Fablok
 +
|7636
 +
|1967
 +
|1969 r. z Ciechanowa
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|Stacjonuje w Ełku
 +
 
 +
|-
 +
|6
 +
|[[WLs150/7634|Lyd1-212]]
 +
|[[WLs150]]
 +
|Fablok
 +
|7634
 +
|1967
 +
|1999 r. z BKL w Cisnej
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|Stacjonuje w Ełku
 +
 
 +
|-
 +
|}
 +
<br>
 +
 
 +
Kolejną serią lokomotyw spalinowych były importowane z Rumunii pojazdy typu [[L45H]], których dwie sztuki pojawiły się w Ełku na początku lat '90:
 +
{| class="wikitable"
 +
!L.p.
 +
!Oznaczenie<br>
 +
!Typ<br>
 +
!Producent<br>
 +
!Nr fabryczny<br>
 +
!Rok produkcji<br>
 +
!Przysłany<br>
 +
!Odesłany<br>
 +
!Uwagi<br>
 +
 
 +
|-
 +
|1
 +
|[[L45H/24847|Lxd2-247]]
 +
|[[L45H]]
 +
|[[FAUR]]
 +
|24847
 +
|1983
 +
|1990 r. z Mławy
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|Stacjonuje w Ełku
 +
 
 +
|-
 +
|2
 +
|[[L45H/23114|Lxd2-321]]
 +
|[[L45H]]
 +
|[[FAUR]]
 +
|23114
 +
|1976
 +
|1992 r. z Mławy
 +
|1996 r. do Mławy
 +
|Obecnie jako Lxd2-347 na BKL w Cisnej
 +
 
 +
|-
 +
|}
 +
<br>
 +
 
 +
W 1996 roku przysłano do Ełku 4 rumuńskie wagony motorowe serii [[A20D-P|MBxd2]], które miały zastąpić składy osobowe prowadzone lokomotywami:
 +
{| class="wikitable sortable"
 +
!L.p.<br>
 +
!Oznaczenie<br>
 +
!Nr inwentarzowy<br>
 +
!Typ<br>
 +
!Producent<br>
 +
!Nr fabryczny<br>
 +
!Rok produkcji<br>
 +
!Przysłany<br>
 +
!Odesłany<br>
 +
!Uwagi<br>
 +
 
 +
|-
 +
|1
 +
|MBxd2-212
 +
|00-390044822-4
 +
|[[A20D-P]]
 +
|[[FAUR]]
 +
|25116
 +
|1986
 +
|1996 r. z Nowego Dworu Gd.
 +
|2004 r. do Nowego Dworu Gd.
 +
|
 +
 
 +
|-
 +
|2
 +
|MBxd2-220
 +
|00-390044830-7
 +
|[[A20D-P]]
 +
|[[FAUR]]
 +
|25xxx
 +
|1986
 +
|1996 r. z Nowego Dworu Gd.
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|Stacjonuje w Ełku
 +
 
 +
|-
 +
|3
 +
|MBxd2-225
 +
|00-390044835-6
 +
|[[A20D-P]]
 +
|[[FAUR]]
 +
|25xxx
 +
|1986
 +
|1996 r. z Opalenicy
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|Stacjonuje w Ełku
 +
 
 +
|-
 +
|4
 +
|MBxd2-227
 +
|00-390044837-2
 +
|[[A20D-P]]
 +
|[[FAUR]]
 +
|25xxx
 +
|1986
 +
|1996 r. z Opalenicy
 +
|1997 r. na złom
 +
|
 +
 
 +
|-
 +
|}
 +
<br>
 +
 
 +
W związku z uruchomieniem przewozów turystycznych w roku 1992 ponownie pojawiły się parowozy:
 +
{| class="wikitable"
 +
!L.p.
 +
!Oznaczenie<br>
 +
!Typ<br>
 +
!Producent<br>
 +
!Nr fabryczny<br>
 +
!Rok produkcji<br>
 +
!Przysłany<br>
 +
!Odesłany<br>
 +
!Uwagi<br>
 +
 
 +
|-
 +
|1
 +
|Px48-1752
 +
|Dh2
 +
|Fablok
 +
|2247
 +
|1951
 +
|1992 r. z Mławy
 +
|
 +
|Stacjonuje w Ełku<ref>W 2001 r. parowóz został przesłany na naprawę główną do SNT Gniezno, po której w dniach 20.04.2001 - 16.05.2001 odbywał jazdy próbne na Gnieźnieńskiej KD.</ref>
 +
 
 +
|-
 +
|2
 +
|„Las” 1984
 +
|Cn2t "Las"
 +
|Fablok
 +
|1984
 +
|1949
 +
|1993 r. ze Skierniewic
 +
|1995 r. do Rogowa
 +
|Własność [[PSMK]]
 +
 
 +
|-
 +
|3
 +
|Kp4-3760
 +
|Dh2 (P24)
 +
|Fablok
 +
|3760
 +
|1957
 +
|1995 r. z Mławy
 +
|2001 r. do Sochaczewa
 +
|Własność MKW w Sochaczewie
 +
 
 +
|-
 +
|}
 +
<br>
 +
 
 +
Rodzaj i ilość wagonów osobowych w poszczególnych latach przedstawia poniższa tabela:
 +
 
 +
{| class="wikitable"
 +
!L.p.<br>
 +
!Typ<br>
 +
!Oznaczenie<br>
 +
!Producent<br>
 +
!1951<br>
 +
!1958<br>
 +
!1963<br>
 +
!1967<br>
 +
!1988<br>
 +
!1996<br>
 +
 
 +
|-
 +
|1
 +
|Osobowe
 +
|
 +
|ZNTK Opole
 +
|2 szt.
 +
|2 szt
 +
|1 szt.
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
 
 +
|-
 +
|2
 +
|Osobowe typu "Towos"
 +
|
 +
|KONSTAL
 +
|5 szt.
 +
|5 szt.
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
 
 +
|-
 +
|3
 +
|Osobowe typu [[1Aw]]
 +
|Bxhpi
 +
|Świdnica
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|3 szt.
 +
|5 szt.
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|4 szt.
 +
 
 +
|-
 +
|4
 +
|Osobowe typu [[3Aw]]
 +
|Bxhpi
 +
|PAFAWAG
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|5 szt.
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
 
 +
|-
 +
|5
 +
|Osobowe typu [[A20D-P]]
 +
|Bxhpi
 +
|[[FAUR]]
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|10 szt.
 +
|7 szt.
 +
 
 +
|-
 +
|6
 +
|Osobowe "Retro"
 +
|
 +
|WUMAG
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|1 szt.
 +
 
 +
|-
 +
|7
 +
|Osobowe "Retro"
 +
|
 +
|Beuchelt
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|1 szt.
 +
 
 +
|-
 +
|8
 +
|Osobowe "Letniak"
 +
|
 +
|WKD Przeworsk
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|2 szt.
 +
 
 +
|-
 +
|9
 +
|Bagażowy
 +
|
 +
|Zakł. Ostrowieckie
 +
|1 szt.
 +
|1 szt.
 +
|1 szt.
 +
|1 szt.
 +
|1 szt.
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
 
 +
|-
 +
|10
 +
|Bagażowy
 +
|
 +
|?
 +
|1 szt.
 +
|1 szt.
 +
|1 szt.
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
|<nowiki>-</nowiki>
 +
 
 +
|-
 +
|}
 +
<br>
 +
 
 +
Wykaz rumuńskich wagonów osobowych sprowadzonych na kolejkę w latach 1987-88.
 +
{| class="wikitable sortable"
 +
!L.p.<br>
 +
!Oznaczenie<br>
 +
!Typ<br>
 +
!Nr inwentarzowy<br>
 +
!Producent<br>
 +
!Rok produkcji<br>
 +
!Przysłany<br>
 +
!Odesłany<br>
 +
!Uwagi<br>
 +
 
 +
|-
 +
|1
 +
|Bxhpi 133-8
 +
|[[A20D-P]]
 +
|00-450024133-8
 +
|[[FAUR]]
 +
|1987
 +
|1987 r. z fabryki
 +
|
 +
|Stacjonuje w Ełku
 +
 
 +
|-
 +
|2
 +
|Bxhpi 134-6
 +
|[[A20D-P]]
 +
|00-450024134-6
 +
|[[FAUR]]
 +
|1987
 +
|1987 r. z fabryki
 +
|
 +
|Stacjonuje w Ełku
 +
 
 +
|-
 +
|3
 +
|Bxhpi 135-4
 +
|[[A20D-P]]
 +
|00-450024135-4
 +
|[[FAUR]]
 +
|1987
 +
|1987 r. z fabryki
 +
|1992 r. do Nasielska
 +
|
 +
 
 +
|-
 +
|4
 +
|Bxhpi 136-1
 +
|[[A20D-P]]
 +
|00-450024136-1
 +
|[[FAUR]]
 +
|1987
 +
|1987 r. z fabryki
 +
|1992 r. do Nasielska
 +
|
 +
 
 +
|-
 +
|5
 +
|Bxhpi 137-9
 +
|[[A20D-P]]
 +
|00-450024137-9
 +
|[[FAUR]]
 +
|1987
 +
|1987 r. z fabryki
 +
|
 +
|Stacjonuje w Ełku
 +
 
 +
|-
 +
|6
 +
|Bxhpi 139-5
 +
|[[A20D-P]]
 +
|00-450024139-5
 +
|[[FAUR]]
 +
|1988
 +
|1988 r. z fabryki
 +
|1997 r. do Nasielska
 +
|
 +
 
 +
|-
 +
|7
 +
|Bxhpi 141-1
 +
|[[A20D-P]]
 +
|00-450024141-1
 +
|[[FAUR]]
 +
|1988
 +
|1988 r. z fabryki
 +
|1993 r. do Mławy
 +
|
 +
 
 +
|-
 +
|8
 +
|Bxhpi 142-9
 +
|[[A20D-P]]
 +
|00-450024142-9
 +
|[[FAUR]]
 +
|1988
 +
|1988 r. z fabryki
 +
|
 +
|Stacjonuje w Ełku
 +
 
 +
|-
 +
|9
 +
|Bxhpi 143-7
 +
|[[A20D-P]]
 +
|00-450024143-7
 +
|[[FAUR]]
 +
|1988
 +
|1988 r. z fabryki
 +
|
 +
|Stacjonuje w Ełku
 +
 
 +
|-
 +
|10
 +
|Bxhpi 151-0
 +
|[[A20D-P]]
 +
|00-450024151-0
 +
|[[FAUR]]
 +
|1988
 +
|1988 r. z fabryki
 +
|
 +
|Stacjonuje w Ełku
 +
 
 +
|-
 +
|}
 +
<br>
 +
 
 +
=== Stan obecny ===
 +
W 2002 roku kolejka została przejęta przez ełcki Urząd Miasta i przekazana Miejskiemu Ośrodkowi Sportu i Rekreacji, jako Ełcka Kolej Wąskotorowa. W historii EKW rozpoczął się nowy etap. Obecnie pociągi turystyczne kursują na odcinku Ełk - Sypitki.
  
 
== Stacja, muzeum ==
 
== Stacja, muzeum ==
−
{{osobny artykuł|Ełk (stacja kolejowa)}}
+
Na ulicy Wąski Tor 1 w Ełku znajduje się osobna stacja kolei wąskotorowej – ''Ełk Wąskotorowy'', położona w pobliżu [[Ełk (stacja kolejowa)|głównej stacji kolejowej]]. W budynku funkcjonuje [[:pl:muzeum]] poświęcone historii ełckiego węzła kolejowego. W muzeum znajdziemy przedmioty wyprodukowane przed [[1945]] rokiem, od dawnego urządzenia do datowania kartonowych biletów, przez miniaturowe modele lokomotyw, po zbiór przedmiotów używanych niegdyś na co dzień w pracy [[Konduktor|konduktorów]], [[Zawiadowca|zawiadowców]], [[Dróżnik przejazdowy|dróżników]]. Można tu przymierzyć dawne wyposażenie służbowe konduktorów.  
−
Na ulicy Wąski Tor 1 w Ełku znajduje się osobna stacja kolei wąskotorowej – ''Ełk Wąskotorowy'', położona w pobliżu [[Ełk (stacja kolejowa)|głównej stacji kolejowej]]. W budynku funkcjonuje [[muzeum]] poświęcone historii ełckiego węzła kolejowego. W muzeum znajdziemy przedmioty wyprodukowane przed [[1945]] rokiem, od dawnego urządzenia do datowania kartonowych biletów, przez miniaturowe modele lokomotyw, po zbiór przedmiotów używanych niegdyś na co dzień w pracy [[Konduktor|konduktorów]], [[Zawiadowca|zawiadowców]], [[Dróżnik przejazdowy|dróżników]]. Można tu przymierzyć dawne wyposażenie służbowe konduktorów. Kolejną atrakcją turystyczną jest [[skansen]] pszczelarski, w którym rzeźbione są w pniach drzew [[Ul|ule]], wyrabia się małe rzeźby z miodu i wosku pszczelego<ref>http://www.wartozwiedzic.pl/elk/785</ref>.       
 
  
−
'''Muzeum Ełckiej Kolei Wąskotorowej'''  
+
'''Muzeum Historyczne w Ełku'''  
−
* w sezonie ([[maj]]-[[wrzesień]])
+
* w sezonie (czerwiec - wrzesień)
−
** czynne codziennie 8:00 - 15:00 (po uzgodnieniu telefonicznym tel. 610 00 00)
+
** czynne codziennie 7:00 - 17:00 (po uzgodnieniu telefonicznym tel. 610 00 00)
−
* poza sezonem ([[październik]]- [[kwiecień]])
+
* poza sezonem (październik - maj)
 
** czynne poniedziałek – piątek 8:00 – 15:00
 
** czynne poniedziałek – piątek 8:00 – 15:00
  
Linia 106: Linia 810:
 
* 1993 - wprowadzenie pociągów turystycznych z trakcją parową  
 
* 1993 - wprowadzenie pociągów turystycznych z trakcją parową  
 
* 2001 - wstrzymanie ruchu pociągów przez [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]  
 
* 2001 - wstrzymanie ruchu pociągów przez [[Polskie Koleje Państwowe|PKP]]  
−
* 2002 - przejęcie przez samorząd miejski w Ełku, rozpoczęcie działalności turystycznej  
+
* 2002 - przejęcie przez samorząd miejski w Ełku, rozpoczęcie działalności turystycznej
 +
* 2014 - przekazanie Ełckiej Kolei Wąskotorowej dla Muzeum Historycznego w administrację
  
 
== Obecny tabor ==  
 
== Obecny tabor ==  
Linia 120: Linia 825:
 
* lokomotywa spalinowa Lxd2(nieczynna)
 
* lokomotywa spalinowa Lxd2(nieczynna)
 
* lokomotywy spalinowe Lyd1- 5 sztuk, część czynna.
 
* lokomotywy spalinowe Lyd1- 5 sztuk, część czynna.
 +
 +
== Źródła ==
 +
:* Pokropiński Bogdan, ''Koleje wąskotorowe Polski Północnej'', Warszawa, CIBET, 2000, ISBN 83-85749-26-8
 +
:* Zajfert Michał, ''Grójecko-Wilanowska Kolej Dojazdowa'', "Stalowe Szlaki" 4-6/95
 +
 +
{{przypisy}}
  
 
== Galeria ==
 
== Galeria ==
Linia 130: Linia 841:
 
Plik:Lyck - EKW2.JPG|Wagon wąskotorowy [[Bxhpi]] na stacji w Ełku
 
Plik:Lyck - EKW2.JPG|Wagon wąskotorowy [[Bxhpi]] na stacji w Ełku
 
</gallery>
 
</gallery>
−
 
−
{{przypisy}}
 
  
 
== Linki zewnętrzne ==
 
== Linki zewnętrzne ==
Linia 142: Linia 851:
 
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
 
[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]
 
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
 
[[Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce]]
 +
[[Kategoria:Ełcka Kolej Wąskotorowa]]
 
</noinclude>
 
</noinclude>

Aktualna wersja na dzień 05:27, 13 wrz 2019

Ełcka Kolej Wąskotorowa
Ełcka KD.jpg
Poprzednie nazwy:
Lycker Kleinbahn (1913-1945)

Ełcka Kolej Wąskotorowa (1945-1957)
Ełcka Kolej Dojazdowa (1957-2001)

Rok budowy 1913
Zleceniodawca budowy Lycker Kleinbahn-Aktiengesellschaft
Data wpisu do rejestru zabytków 30.09.1991, WKZ 534/847/D/91
Rozstaw szyn 750 mm
Pierwotny rozstaw szyn 1000 mm
Rok przekucia 1951
Istniejące linie Ełk Wąsk. - Turowo
Laski Małe - Zawady-Tworki
Długość czynnego odcinka 15 km
Długość całkowita istniejących szlaków 48 km


Stacje styczne z koleją normalnotorową Ełk Wąskotorowy
Inne ważniejsze stacje Laski Małe, Sypitki, Turowo, Zawady-Tworki
'
Operatorzy
Nazwa Operatora Okres działalności
Lycker Kleinbahn-Aktiengesellschaft 1913 - 1945
PKP 1945 – 2001
Miejski Ośrodek Rekreacji w Ełku Od 2002


'


Ełcka Kolej Wąskotorowa (EKW, niem. Lycker Kleinbahn) – zabytkowa kolej wąskotorowa o prześwicie toru 750 mm zlokalizowana w województwie warmińsko-mazurskim. Obecnie prowadzony jest sezonowy ruch turystyczny na odcinku Ełk Wąsk. - Sypitki przy użyciu trakcji spalinowej, jak również parowej.


Historia[edytuj]

Powstanie i początki eksploatacji[edytuj]

Prace projektowe rozpoczęto z inicjatywy starosty ełckiego Carla Suermondta w 1905 roku. Kolejka miała za zadanie zaktywizować gospodarczo tereny przygranicznego powiatu o słabo rozwiniętej sieci dróg lokalnych. W celu realizacji zadania powołano Towarzystwo Akcyjne Kolejki Ełckiej (Lycker Kleinbahn Aktiengesellschaft). Akcjonariuszami LKAG było państwo pruskie z udziałem 1 050 000 M, Prowincja Prusy Wschodnie i Powiat Ełk z udziałami po 525 000 M oraz firma Lenz & Co. z Berlina, której powierzono budowę, dostawę taboru i prowadzenie ruchu z udziałem 490 000 M. Całkowity kapitał spółki wynosił 2 590 000 M [1].

Na początku 1913 roku LKAG otrzymało koncesję na "wąskotorową kolej parową z ruchem osobowym i towarowym na trasie z Ełku (Lyck) przez Brodowo (Brodowen) do Turowa (Thurowen) z odgałęzieniem z Brodowa do Zawad (Sawadden)" wraz z prawem do wywłaszczenia gruntów pod budowę[2].

W pierwszej kolejności powstała jednotorowa linia o rozstawie szyn 1000 mm z Ełku przez Brodowo do miejscowości Borzymy (Borzymmen) o długości 24,9 km wraz z odgałęzieniem do Zawad-Tworek o długości 9,8 km, którą otwarto 22 października 1913 roku[3]. Do budowy użyto szyn typu H-93 i H-100. Mimo miejscami trudnych warunków terenowych linia charakteryzowała się dosyć korzystnymi parametrami (jak na kolej wąskotorową). Maksymalne nachylenie wyniosło 13 promil a minimalny promień łuku - 150 m. Na trasie powstał szereg obiektów inżynierskich, między innymi:

  • żelbetowy most na rzece Ełk,
  • dwa stalowe mosty: na rzece Lega koło Sypitek i na rzeczce Pietraszce,
  • dwa wiadukty drogowe koło Kalinowa;

Na stacji w Ełku wybudowano murowany budynek dworca oraz parowozownię w technologii szachulcowej (tzw. "pruski mur") z dwoma torami.

Budowę kolejnego odcinka przerwał wybuch I wojny światowej. Zajęcie praktycznie całych Prus Wschodnich przez armię rosyjską w początkowej fazie wojny doprowadziło do wstrzymania ruchu i ogromnych strat. Tabor został wywieziony do Rosji bądź uległ zniszczeniu. Po wyparciu Rosjan na początku 1915 roku sprowadzono nowy tabor i rozpoczęto odbudowę kolejki. Została ona uruchomiona ponownie 1 grudnia 1915 roku. Ostatni odcinek z Kalinowa (Kallinowen) do Turowa (Thurowen) otwarto 5 października 1918 roku[4].

Przewozy[edytuj]

Rozkład jazdy - lato 1917

Według letniego rozkładu z 1917 roku na odcinku Ełk - Kalinowo kursowały codziennie 3 pary pociągów, a na odcinku Laski Małe - Zawady-Tworki 2 pary. Dodatkowo poranny pociąg z Zawad-Tworek miał przedłużoną relację do Ełku. Poranny pociąg z Ełku do Kalinowa i popołudniowy w relacji powrotnej prowadziły wagon pocztowy. Wszystkie pociągi prowadziły wagony 2 i 3 klasy.

Tabor[edytuj]

Pierwsze parowozy zakupiono w 1913 roku w firmie Arnold Jung Lokomotivfabrik GmbH, Jungenthal, Kirchen a.d. Sieg. Były to 4 maszyny o mocy 130 KM typu 1'Bn2t (tendrzak z silnikiem bliźniaczym na parę nasyconą, dwoma osiami napędnymi i przednią osią toczną) o numerach seryjnych 2010-2013/1913, które na kolejce oznaczono numerami 1 - 4. Zakupiono również 8 wagonów osobowych 2 i 3 klasy, 2 wagony pocztowo/bagażowe oraz 36 oraz wagonów towarowych. Po wkroczeniu Rosjan cały tabor został wywieziony bądź zniszczony.

W 1915 roku do ponownego uruchomienia kolejki konieczne było sprowadzenie nowego taboru. Parowozy ponownie zamówiono w firmie Jung. Jako pierwsze przybyły 2 parowozy typu 1'Bn2t o numerach 2290/1916 i 2291/1916[5] (podobne do zamówionych w 1913 roku). W 1919 roku zakupiono dodatkowo maszynę typu 1'Cn2t (Jung 3054/1920[6][7]) o mocy 160 KM. Dwuosiowe wagony osobowe i bagażowe zamówiono w fabryce Waggon- und Maschinenbau AG (WUMAG) Görlitz[8]. Wszystkie pojazdy były wyposażone w sprzęgi półautomatyczne Scharfenberga[9]

Okres międzywojenny[edytuj]

Okres bezpośrednio po I wojnie światowej był dla wszystkich kolejek lokalnych dość ciężki. Peryferyjne położenie, jak również niski stopień zaludnienia i uprzemysłowienia dodatkowo nie sprzyjały rozwojowi przedsiębiorstwa.

W 1924 roku Wschodniopruskie Towarzystwo Kolejowe (Ostdeutsche Eisenbahn-Gesellschaft) odkupiło pakiet akcji należący do firmy Lenz & Co. przejmując tym samym prowadzenie ruchu na kolejce. 30 czerwca 1924 roku Kolejka Ełcka została połączona z innymi wschodniopruskimi kolejkami należącymi do ODEG. Powstałemu w ten sposób przedsiębiorstwu nadano nazwę Wschodniopruskie Koleje Dojazdowe SA (Ostpreußische Kleinbahnen AG).

Przewozy[edytuj]

Rozkład jazdy - lato 1927
Rozkład jazdy - lato 1939

W 1927 roku letni rozkład jazdy przewidywał codziennie jedną parę pociągów na odcinku Turowo - Ełk (rano dojazd do Ełku i powrót po południu (w dni robocze) bądź wieczorem (w dni wolne od pracy) do Turowa. W dni robocze przewidziano jedną parę w relacji Zawady-Tworki - Ełk. Dodatkowo w poniedziałki, środy, piątki i dni wolne od pracy kursował pociąg z Ełku do Kalinowa i z powrotem. Podróżni mieli do dyspozycji 2 klasy, zaś poczta przewożona była na odcinku Ełk - Turowo pod konwojem kolejowym[10].

W 1933 kolejka zatrudniała 39 pracowników, przewożąc 59 000 pasażerów i 31 000 t towarów[11], w 1938 przewozy wyniosły 54 837 pasażerów i 29 026 ton towarów.

Rozkład jazdy obowiązujący w lecie 1939 roku przewidywał codziennie 2 pary pociągów na odcinku Maże - Ełk i 1,5 pary na odcinku Turowo - Kalinowo (jeden z pociągów na całym odcinku kursował tylko w dni poświąteczne, w pozostałe dni miał relację skróconą: Ełk - Maże). W dni robocze kursowały natomiast dodatkowo pociągi w relacji Kalinowo - Ełk - Turowo oraz Zawady-Tworki - Ełk - Zawady-Tworki[12].

Tabor[edytuj]

W 1933 roku tabor składał się z:

  • 5 parowozów tendrzaków,
  • 9 dwuosiowych wagonów pasażerskich,
  • 2 dwuosiowych wagonów pocztowych,
  • 37 dwuosiowych wagonów towarowych o ładowności 7,5 t i rozstawie osi 3500 mm[13].

Do wybuchu wojny stan ten nie uległ zmianie.

II wojna światowa[edytuj]

Pierwsze lata wojny upłynęły pod znakiem wytężonej pracy. Rekwizycja taboru samochodowego na potrzeby wojska i reglamentacja paliw płynnych spowodowały znaczny wzrost przewozów na wszystkich liniach kolejowych. Jednocześnie do ostatnich miesięcy 1944 roku obszar powiatu ełckiego znajdował się z dala od linii frontu i działania wojenne nie zakłócały pracy kolejki. Dopiero błyskawiczna ofensywa wojsk radzieckich doprowadziła do zdobycia Ełku 24 stycznia 1945 roku. Zacięte walki spowodowały znaczne zniszczenia w mieście, jednak kolejka nie ucierpiała zbyt mocno – szczęśliwie ocalały wszystkie parowozy. W chwili objęcia przez administrację polską 6 kwietnia 1945 Ełk był miastem niemal zupełnie wyludnionym, do którego stopniowo sprowadzano ludność z Kresów.


Pierwsze lata powojenne[edytuj]

Po zakończeniu wojny kolejka znalazła się pod zarządem Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Olsztynie i otrzymała polską nazwę: Ełcka Kolej Wąskotorowa. Tabor pozostawiony przez Niemców, dodatkowo uzupełniony sprowadzonym ze zniszczonej kolejki oleckiej[14] umożliwił wznowienie nieregularnych przewozów jeszcze w 1945 roku. W kolejnym roku udało się przywrócić normalne funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Następny okres wraz ze wzrostem zaludnienia i odbudową gospodarki przyniósł systematyczny wzrost przewozów. Na przełomie lat '40 i '50 w ramach odgórnie narzuconych działań mających na celu ujednolicenie szerokości toru kolei wąskotorowych w Polsce podjęto decyzję o przebudowie Ełckiej Kolei Wąskotorowej na szerokość 750 mm. Prace przeprowadzono w 1951 roku.

Przewozy[edytuj]

Według rozkładu obowiązującego od 14 lipca 1946 roku na odcinku Ełk - Turowo kursowały codziennie 2 pary pociągów, zaś na odcinku Ełk - Zawada-Tworki - 1 para. W rozkładzie na lato 1947 roku dodano drugą parę do Zawady-Tworek i taki układ utrzymywał się do 1953 roku.

Tabor[edytuj]

Bezpośrednio po wojnie na kolejce ełckiej znajdował się następujący tabor:

1. Parowozy:

  • Nr 1 - 1'Bn2t, Jung 2290/1915 - od 1947 r.: Tya1-3152
  • Nr 2 - 1'Bn2t, Jung 2291/1915 - od 1947 r.: Tya1-3151
  • Nr 3 - 1'Cn2t, Jung 2358/1916 - od 1947 r.: Txa2-3341 (ex Kolejka Olecka nr 3)
  • Nr 4 - 1'Cn2t, Jung 2359/1916 - od 1947 r.: Txa2-3342 (ex Kolejka Olecka nr 4)
  • Nr 5 - 1'Cn2t, Jung 3054/1920 - od 1947 r.: Txa2-3343 [15]

2. Wagony osobowe:

  • 5 dwuosiowych wagonów osobowych 3 klasy z otwartymi pomostami, WUMAG
  • 2 dwuosiowe wagony bagażowe, WUMAG

3. Wagony towarowe:

  • 30 dwuosiowych wagonów o ładowności 7,5 t i rozstawie osi 3500 mm

W związku z przebudową kolejki na szerokość 750 mm do Piaseczna przesłano 3 parowozy typu Txa2. Pozostały tabor przekazano na kolejki pomorskie.


Przebudowa i eksploatacja pod zarządem PKP[edytuj]

Zmiana szerokości toru poza całkowitą wymianą taboru nie wpłynęła w sposób znaczący na funkcjonowanie kolejki. W 1957 roku zlikwidowano Wydział Kolei Wąskotorowych DOKP w Olsztynie i w jego miejsce powołano Zarząd Kolei Dojazdowych. Jednocześnie samej kolejce nadano nazwę Ełcka Kolej Dojazdowa. Po likwidacji DOKP w Olsztynie nadzór nad kolejką przejął Zarząd Kolei Dojazdowych DOKP w Warszawie.

Przewozy[edytuj]

Schemat linii i wykaz odległości taryfowych Ełckiej KW, rok 1959

Od końca lat '60 rozpoczyna się systematyczny spadek przewozów spowodowany rozwojem transportu drogowego. O ile w latach '50 przewożono w ciągu roku około 350 000 pasażerów i 40 000 t ładunków, to w kolejnych latach wartości te wynosiły:

  • 1971 - 312 443 pasażerów, 32 044 t ładunków,
  • 1976 - 275 441 pasażerów, 18 100 t ładunków,
  • 1981 - 260 250 pasażerów, 13 836 t ładunków,
  • 1986 - 263 723 pasażerów, 19 720 t ładunków,
  • 1991 - 227 582 pasażerów, 11 387 t ładunków,
  • 1996 - 61 510 pasażerów, 4 305 t ładunków,

Zmniejszających się przewozów kolejkę modernizowano. W 1967 roku wprowadzono trakcję spalinową a w 1989 roku przeprowadzono przebudowę nawierzchni z całkowitą wymianą szyn na typ S42 i S49. Ostatnim istotnym usprawnieniem działania Ełckiej KD było uruchomienie przewozów wagonów normalnotorowych na wąskotorowych wagonach-transporterach w 1992 roku. Rok wcześniej kolejka została wpisana do rejestru zabytków. Koncepcja utworzenia w Ełku skansenu trakcji parowej w połączeniu z walorami krajobrazowymi kolejki zaowocowały uruchomieniem przewozów turystycznych. Jednocześnie ciągle prowadzono ograniczony ruch osobowy i towarowy.

W 1997 roku w związku ze złym stanem technicznym jednego z wiaduktów nad torami zawieszono przewozy na odcinku Laski Małe - Zawady-Tworki. Przez kolejne lata kursowała jedna para pociągów pomiędzy Ełkiem i Kalinowem oraz pociągi turystyczne. Ostatecznie przewozy zostały zawieszone z dniem 9 czerwca 2001 roku, co w praktyce oznaczało likwidację Ełckiej Kolei Dojazdowej.

Tabor[edytuj]

Po zmianie szerokości toru na kolejce ełckiej znalazły się następujące lokomotywy parowe:


L.p.
 Oznaczenie
do 1961 r.
 Oznaczenie
po 1962 r.
Typ
Producent
 Nr
fabryczny
 Rok
produkcji
Przysłany
Odesłany
Uwagi
1 T2-1023 T3-1023 Bn2t Orenstein & Koppel 12652 1935 1951 r. z Sochaczewa 1961 r. do Sochaczewa Złomowany w 1968 w Mławie
2 T3-1044 T4-1044 Bn2t Buddich k.932 1943 1970 r. z Gozdowa 1971 r. na złom
3 Ty1-1087 Ty1-1087 Cn2t Freudenstein 28 1900 1951 r. z Lisewa 1957 r. odstawiony Złomowany w 1960 r.
4 Ty2-1122 - Cn2t Krauss 6805 1913 1951 r. z Wielunia 1956 r. na złom
5 Txb2-1221 Tyb4-1221 C1'n2t Henschel 7589 1906 1951 r. z Opalenicy 1968 r. do Białej Podlaskiej Egzemplarz zachowany[16]
6 Txb2-1222 Tyb4-1222 C1'n2t Henschel 8131 1907 1957 r. z Kętrzyna 1968 r. odstawiony Złomowany w 1972 r.
7 Txb2-1223 Tyb4-1223 C1'n2t Henschel 9489 1908 1953 r. z Opalenicy 1965 r. na złom
8 Tx2-1241 - Dn2t Orenstein & Koppel 2976 1908 1952 r. z Wielunia 1954 r. na złom
9 Tx3-1274 Tx28-1274 Dn2t
(W4A)
"Wisła" 		Fablok 308 1928 1962 r. z Sochaczewa
1967 r. z Mławy
1972 r. z Sochaczewa 		1963 r. do Sochaczewa
1967 r. do Sochaczewa
1974 r. do MK w Warszawie 		Egzemplarz zachowany[17]
10 - Px48-1750 Dh2 Fablok 2135 1951 1956 r. z Sompolna 1957 r. do Kazimierzy Wielkiej Sprzedany za granicę[18]
11 - Px48-1907 Dh2 Fablok 4508 1955 1956 r. z Krośniewic 1957 r. do Sompolna Egzemplarz zachowany[19]


W 1959 przysłano na kolejkę ełcką dwa czteroosiowe wagony motorowe z silnikami benzynowymi S-41 (85 KM) serii MBxc1-151 i MBxc1-152, przebudowane z wagonów osobowych typu Ci przez ZNTK Opole w 1953 roku. Były to wagony jednokierunkowe z napędem na jedna oś. Po kilku latach zostały jednak odesłane (wagon MBxc1-151 trafił pod koniec 1965 roku do Jędrzejowa). Wg. innych relacji wagony motorowe zostały w 1967 odesłane do Kętrzyna, skąd MBxc1-151 trafił do Jędrzejowa.

W 1967 roku parowozy zostały wyparte przez lokomotywy spalinowe serii Lyd1, które przez szereg kolejnych lat stanowiły podstawowy środek trakcyjny:

L.p.
 Oznaczenie
 Typ
 Producent
 Nr fabryczny
 Rok produkcji
 Przysłany
 Odesłany
 Uwagi
1 Lyd1-203 WLs150 Fablok 7625 1967 1967 r. z fabryki
1977 r. ze Śmigla 		1973 r. do Śmigla
- 		Stacjonuje w Ełku
2 Lyd1-208 WLs150 Fablok 7630 1967 1967 r. z fabryki - Stacjonuje w Ełku
3 Lyd1-221 WLs150 Fablok 7643 1967 1967 r. z fabryki - Stacjonuje w Ełku
4 Lyd1-202 WLs150 Fablok 7624 1967 1969 r. z Krośniewic 1972 r. do Krośniewic Sprzedany za granicę[20]
5 Lyd1-214 WLs150 Fablok 7636 1967 1969 r. z Ciechanowa - Stacjonuje w Ełku
6 Lyd1-212 WLs150 Fablok 7634 1967 1999 r. z BKL w Cisnej - Stacjonuje w Ełku


Kolejną serią lokomotyw spalinowych były importowane z Rumunii pojazdy typu L45H, których dwie sztuki pojawiły się w Ełku na początku lat '90:

L.p. Oznaczenie
 Typ
 Producent
 Nr fabryczny
 Rok produkcji
 Przysłany
 Odesłany
 Uwagi
1 Lxd2-247 L45H FAUR 24847 1983 1990 r. z Mławy - Stacjonuje w Ełku
2 Lxd2-321 L45H FAUR 23114 1976 1992 r. z Mławy 1996 r. do Mławy Obecnie jako Lxd2-347 na BKL w Cisnej


W 1996 roku przysłano do Ełku 4 rumuńskie wagony motorowe serii MBxd2, które miały zastąpić składy osobowe prowadzone lokomotywami:

L.p.
 Oznaczenie
 Nr inwentarzowy
 Typ
 Producent
 Nr fabryczny
 Rok produkcji
 Przysłany
 Odesłany
 Uwagi
1 MBxd2-212 00-390044822-4 A20D-P FAUR 25116 1986 1996 r. z Nowego Dworu Gd. 2004 r. do Nowego Dworu Gd.
2 MBxd2-220 00-390044830-7 A20D-P FAUR 25xxx 1986 1996 r. z Nowego Dworu Gd. - Stacjonuje w Ełku
3 MBxd2-225 00-390044835-6 A20D-P FAUR 25xxx 1986 1996 r. z Opalenicy - Stacjonuje w Ełku
4 MBxd2-227 00-390044837-2 A20D-P FAUR 25xxx 1986 1996 r. z Opalenicy 1997 r. na złom


W związku z uruchomieniem przewozów turystycznych w roku 1992 ponownie pojawiły się parowozy:

L.p. Oznaczenie
 Typ
 Producent
 Nr fabryczny
 Rok produkcji
 Przysłany
 Odesłany
 Uwagi
1 Px48-1752 Dh2 Fablok 2247 1951 1992 r. z Mławy Stacjonuje w Ełku[21]
2 „Las” 1984 Cn2t "Las" Fablok 1984 1949 1993 r. ze Skierniewic 1995 r. do Rogowa Własność PSMK
3 Kp4-3760 Dh2 (P24) Fablok 3760 1957 1995 r. z Mławy 2001 r. do Sochaczewa Własność MKW w Sochaczewie


Rodzaj i ilość wagonów osobowych w poszczególnych latach przedstawia poniższa tabela:

L.p.
 Typ
 Oznaczenie
 Producent
 1951
 1958
 1963
 1967
 1988
 1996
1 Osobowe ZNTK Opole 2 szt. 2 szt 1 szt. - - -
2 Osobowe typu "Towos" KONSTAL 5 szt. 5 szt. - - - -
3 Osobowe typu 1Aw Bxhpi Świdnica - 3 szt. 5 szt. - - 4 szt.
4 Osobowe typu 3Aw Bxhpi PAFAWAG - - - 5 szt. - -
5 Osobowe typu A20D-P Bxhpi FAUR - - - - 10 szt. 7 szt.
6 Osobowe "Retro" WUMAG - - - - - 1 szt.
7 Osobowe "Retro" Beuchelt - - - - - 1 szt.
8 Osobowe "Letniak" WKD Przeworsk - - - - - 2 szt.
9 Bagażowy Zakł. Ostrowieckie 1 szt. 1 szt. 1 szt. 1 szt. 1 szt. -
10 Bagażowy ? 1 szt. 1 szt. 1 szt. - - -


Wykaz rumuńskich wagonów osobowych sprowadzonych na kolejkę w latach 1987-88.

L.p.
 Oznaczenie
 Typ
 Nr inwentarzowy
 Producent
 Rok produkcji
 Przysłany
 Odesłany
 Uwagi
1 Bxhpi 133-8 A20D-P 00-450024133-8 FAUR 1987 1987 r. z fabryki Stacjonuje w Ełku
2 Bxhpi 134-6 A20D-P 00-450024134-6 FAUR 1987 1987 r. z fabryki Stacjonuje w Ełku
3 Bxhpi 135-4 A20D-P 00-450024135-4 FAUR 1987 1987 r. z fabryki 1992 r. do Nasielska
4 Bxhpi 136-1 A20D-P 00-450024136-1 FAUR 1987 1987 r. z fabryki 1992 r. do Nasielska
5 Bxhpi 137-9 A20D-P 00-450024137-9 FAUR 1987 1987 r. z fabryki Stacjonuje w Ełku
6 Bxhpi 139-5 A20D-P 00-450024139-5 FAUR 1988 1988 r. z fabryki 1997 r. do Nasielska
7 Bxhpi 141-1 A20D-P 00-450024141-1 FAUR 1988 1988 r. z fabryki 1993 r. do Mławy
8 Bxhpi 142-9 A20D-P 00-450024142-9 FAUR 1988 1988 r. z fabryki Stacjonuje w Ełku
9 Bxhpi 143-7 A20D-P 00-450024143-7 FAUR 1988 1988 r. z fabryki Stacjonuje w Ełku
10 Bxhpi 151-0 A20D-P 00-450024151-0 FAUR 1988 1988 r. z fabryki Stacjonuje w Ełku


Stan obecny[edytuj]

W 2002 roku kolejka została przejęta przez ełcki Urząd Miasta i przekazana Miejskiemu Ośrodkowi Sportu i Rekreacji, jako Ełcka Kolej Wąskotorowa. W historii EKW rozpoczął się nowy etap. Obecnie pociągi turystyczne kursują na odcinku Ełk - Sypitki.

Stacja, muzeum[edytuj]

Na ulicy Wąski Tor 1 w Ełku znajduje się osobna stacja kolei wąskotorowej – Ełk Wąskotorowy, położona w pobliżu głównej stacji kolejowej. W budynku funkcjonuje pl:muzeum poświęcone historii ełckiego węzła kolejowego. W muzeum znajdziemy przedmioty wyprodukowane przed 1945 rokiem, od dawnego urządzenia do datowania kartonowych biletów, przez miniaturowe modele lokomotyw, po zbiór przedmiotów używanych niegdyś na co dzień w pracy konduktorów, zawiadowców, dróżników. Można tu przymierzyć dawne wyposażenie służbowe konduktorów.

Muzeum Historyczne w Ełku

  • w sezonie (czerwiec - wrzesień)
    • czynne codziennie 7:00 - 17:00 (po uzgodnieniu telefonicznym tel. 610 00 00)
  • poza sezonem (październik - maj)
    • czynne poniedziałek – piątek 8:00 – 15:00

Kalendarium Kolei Wąskotorowej[edytuj]

  • 1905 - opracowanie projektu budowy ełckiej kolei wąskotorowej
  • 1912 - rozpoczęcie budowy i powstanie Lycker Kleinbahn
  • 1913 - otwarcie linii Ełk - Borzymy i Laski Małe - Zawady
  • 1918 - otwarcie ruchu publicznego na wszystkich liniach
  • 1945 - przejęcie kolei DOKP w Olsztynie i powołanie Ełckiej Kolei Wąskotorowej
  • 1951 - przebudowa torów z 1000 mm na 750 mm
  • 1957 - powstanie Zarządu Kolei Dojazdowej przy DOKP w Olsztynie i powołanie Ełckiej Kolei Dojazdowej
  • 1975 - wprowadzenie trakcji spalinowej
  • 1991 - wpisanie całej ełckiej kolei do rejestru zabytków
  • 1992 - wprowadzenie do eksploatacji transporterów
  • 1993 - wprowadzenie pociągów turystycznych z trakcją parową
  • 2001 - wstrzymanie ruchu pociągów przez PKP
  • 2002 - przejęcie przez samorząd miejski w Ełku, rozpoczęcie działalności turystycznej
  • 2014 - przekazanie Ełckiej Kolei Wąskotorowej dla Muzeum Historycznego w administrację

Obecny tabor[edytuj]

Źródła[edytuj]

  • Pokropiński Bogdan, Koleje wąskotorowe Polski Północnej, Warszawa, CIBET, 2000, ISBN 83-85749-26-8
  • Zajfert Michał, Grójecko-Wilanowska Kolej Dojazdowa, "Stalowe Szlaki" 4-6/95

Przypisy

  1. ↑ Zeitschrift für Kleinbahnen, v. 19 1912 r. (s. 722)
  2. ↑ Zeitschrift für Kleinbahnen, v. 20 1913 r. (s. 129, 132)
  3. ↑ Zeitschrift für Kleinbahnen, v. 21 1914 r. (s. 119)
  4. ↑ Zeitschrift für Kleinbahnen, v. 25 1918 r. (s. 506)
  5. ↑ Daty produkcji obu parowozów na podstawie artykułu Michała Zajferta. Bogdan Pokropiński podaje rok 1915.
  6. ↑ Jest to jedyny zachowany parowóz kolejki ełckiej na 1000 mm. Również tutaj Bogdan Pokropiński podaje datę produkcji o rok wcześniejszą.
  7. ↑ Niemiecka Wikipedia (PKB Nr. 21 bis 25) podaje, że na Lycker Kleinbahn służyły 3 lokomotywy 1’Cn2t produkcji Junga.
  8. ↑ Wikipedia.de - Ełcka Kolej Wąskotorowa
  9. ↑ Zeitschrift für Kleinbahnen, v. 20 1913 r. (s. 1074).
  10. ↑ Reichs-Kurscuch Ausgabe nr 2, 1. Juli 1927, Verlag des Reichspostministeriums, Berlin
  11. ↑ Historia kultury materialnej - Pioniere des Verkehrs
  12. ↑ Deutsches Kursbuch Sommer 1939
  13. ↑ Ełcka Kolej Wąskotorowa
  14. ↑ Prawdopodobnie część taboru została sprowadzona już w okresie międzywojennym w związku z bardzo ograniczonym ruchem na Kolejce Oleckiej.
  15. ↑ Michał Zajfert w artykule Grójecko-Wilanowska Kolej Dojazdowa podaje inne lata produkcji parowozów: nr 3 - 1916, nr 4 - 1916, nr 5 1920
  16. ↑ Wciąż pod parą... Tyb4-1221
  17. ↑ Wciąż pod parą... Tx28-1274
  18. ↑ Px48-1750 na Tabor wąskotorowy w Polsce
  19. ↑ Px48-1907 na Tabor wąskotorowy w Polsce
  20. ↑ Lyd1-202 na Tabor wąskotorowy w Polsce
  21. ↑ W 2001 r. parowóz został przesłany na naprawę główną do SNT Gniezno, po której w dniach 20.04.2001 - 16.05.2001 odbywał jazdy próbne na Gnieźnieńskiej KD.

Galeria[edytuj]

  • Wąski Tor

  • Kolejka Wąskotorowa

  • Lokomotywa

  • Pociąg z turystami w trasie

  • Lokomotywa

  • Wagon wąskotorowy Bxhpi na stacji w Ełku

Linki zewnętrzne[edytuj]



Ta strona zawiera treści z Wikipedii. Oryginalny artykuł był umieszczony pod nazwą Ełcka Kolej Wąskotorowa. Lista autorów jest dostępna w historii strony. Tekst z Wikipedii jest udostępniony na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach.

Źródło: „https://enkol.pl/index.php?title=Ełcka_Kolej_Wąskotorowa&oldid=57013”