Rudy

stacja Rudy

Stan: czynny

---

Podstawowe informacje

---

Kolej

Górnośląskie Koleje Wąskotorowe

Miejscowość

Rudy

Powiat

Raciborski

Współrzędne geograficzne

50° 11' 23.70" N, 18° 27' 51.10" E

Skrót telegraficzny

R

Rok utworzenia

1899

---

---

Infrastruktura

---

Peron

Tak "Tak" is not in the list (TAK, NIE, b/d) of allowed values for the "Pw peron" property.

Nastawnia

Tak - w budynku stacyjnym "Tak - w budynku stacyjnym" is not in the list (D, D/W, D/WW, I, X, b/d) of allowed values for the "Pw nastawnia" property.

Budynek stacyjny

tak "tak" is not in the list (TAK, NIE, b/d) of allowed values for the "Pw budynek stacyjny" property.

Lokomotywownia

tak

---

---

Dane historyczne

---

Nazwa

Rauden	1899	-	1945
Rudy	1945	-	nadal

Rodzaj

stacja

1899

-

nadal

Określenie linii przebiegających przez posterunek, położenie posterunku linii oraz zakres lat

Bytom Karb Wąsk. - Racibórz Markowice

km 41,1

b/d

-

b/d

---

---

Szczegółowy opis

---

Opis budynków i urządzeń

Na stacji znajduje się: - powojenny budynek stacyjny (posiada oryginalne piwnice), w którym znajduje się poczekalnia, kasa, nastawnia oraz biura.
- 3 stanowiskowa lokomotywownia wraz z przylegającą wagonownią.
- wieża wodna.
- inne budynki gospodarcze, w tym jeden z oryginalnym tzw. murem pruskim lub inaczej nazywany budową szachtową.

Opis urządzeń zabezpieczenia ruchu kolejowego

Urządzenia kluczowe, mechaniczne scentralizowane oraz urządzenia przekaźnikowe z pulpitem kostkowym.

Opis układu torowego

Historia

[| Historia Stacji]

Położenie posterunku w terenie

Wczytywanie mapy…

{"minzoom":false,"maxzoom":false,"mappingservice":"leaflet","width":"auto","height":"350px","centre":false,"title":"","label":"","icon":"","lines":[],"polygons":[],"circles":[],"rectangles":[],"copycoords":false,"static":false,"zoom":false,"defzoom":14,"layers":["OpenStreetMap"],"image layers":[],"overlays":[],"resizable":false,"fullscreen":false,"scrollwheelzoom":true,"cluster":false,"clustermaxzoom":20,"clusterzoomonclick":true,"clustermaxradius":80,"clusterspiderfy":true,"geojson":"","clicktarget":"","imageLayers":[],"locations":[{"text":"","title":"","link":"","lat":50.189916666667,"lon":18.464194444444,"icon":""}],"imageoverlays":null}

Galeria

Zestawienie taboru

Uwaga: Zestawienie zawiera informacje na temat wszystkich pojazdów trakcyjnych, które kiedykolwiek stacjonowały na danej stacji, a których dane znajdują się w naszej bazie.

Dokumenty dotyczące posterunku znajdujące się w Archiwum Enkolu

Uwaga: Zestawienie zawiera listę dokumentów archiwalnych znajdujących się w Archiwum Enkolu wygenerowaną na podstawie słów kluczowych.

Źródła

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
Poprzednie nazwy: Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal
Rok budowy	1898
Cel budowy	Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
Data wpisu do rejestru zabytków	1993
Rozstaw szyn	785 mm
Istniejące linie	Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
Długość czynnego odcinka	7 km
Długość całkowita istniejących szlaków	~12 km
Długość zlikwidowanych linii	~37 km
Stacje styczne z koleją normalnotorową	Racibórz Markowice
Inne ważniejsze stacje	Gliwice Trynek
'
Operatorzy
Nazwa Operatora	Okres działalności
Górnośląskie Tramwaje Parowe	1900 - 1945
PKP	1945 – 1992
Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik	1994 - 2009
Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej	2009 - obecnie
'

Parowóz Pw53 w Rudach

Widok na wnętrze lokomotywowni Rudy. Na pierwszym planie Lxd2, po lewej w głąb 2WLs50, za nią WLs150

Drezyna w Rudach

Siemens 'Bo w Rudach

Zabytkowa Stacja Kolei Wąskotorowej w Rudach – stacja kolei wąskotorowej w Rudach zlokalizowana w kilometrze 41,1 linii kolejowej Bytom Karb Wąskotorowy - Markowice Raciborskie Wąskotorowe Górnośląskich Kolei Wąskotorowych. W latach 1899 - 1945 odcinek, na którym znajduje się ta stacja był częścią kolei Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz, a na stacji tej znajdowało się zaplecze techniczne (m. in. lokomotywownia) tejże kolei. Od 19 października 2006 znajduje się na trasie Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.

Informacje ogólne

Zabytkowa stacja z przełomu XIX i XX wieku znajduje się w Rudach przy ul. Szkolnej 2. Została udostępniona do zwiedzania 24 stycznia 1994 roku. W skansenie zgromadzono wiele eksponatów m.in lokomotywy i wagony. Do 2008 roku Stacją i kolejką opiekowało się Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik. Od chwili przejęcia stacji przez gminę, pieczę nad obiektem sprawuje Miejski Ośrodek Kultury, Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej.

Wśród atrakcji oferowanych turystom jest zwiedzanie stacji i hali lokomotywowni, przejazd kolejką na trasie Rudy-Paproć oraz Rudy-Stanice Wąskotorowe, a także drezyną na terenie stacji. Od sierpnia 2011 r. organizowane są również przejazdy wyremontowanym w Hucie Pokój parowozem Las49

Kolej wąskotorowa relacji Gliwice – Rudy – Racibórz o rozstawie toru 785 mm została zbudowana w latach 1899-1900 przez przedsiębiorstwo Górnośląskie Tramwaje Parowe. Do połowy lat 60. XX w. wąskotorówka była podstawowym środkiem transportu miejscowej ludności. Od 1945 r. kolejka została przymusowo przejęta przez PKP i włączona do GKW. Ostatecznie linia Rudy – Gliwice została zamknięta w 1992 r.

Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
Poprzednie nazwy: Rauden 1898-1945, Rudy 1945-nadal
Rok budowy	1898
Cel budowy	Połączenie miast wcześniej nieskomunikowanych kolejowo: Gliwic z Raciborzem
Data wpisu do rejestru zabytków	1993
Rozstaw szyn	785 mm
Istniejące linie	Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
Długość czynnego odcinka	7 km
Długość całkowita istniejących szlaków	~12 km
Długość zlikwidowanych linii	~37 km
Stacje styczne z koleją normalnotorową	Racibórz Markowice
Inne ważniejsze stacje	Gliwice Trynek
'
Operatorzy
Nazwa Operatora	Okres działalności
Górnośląskie Tramwaje Parowe	1900 - 1945
PKP	1945 – 1992
Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik	1994 - 2009
Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej	2009 - obecnie
'

Historia

Geneza powstania i budowa

Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe, które później zostały pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei. Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.

§1

Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymały prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza. Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania (Racibórz Płonia).

Okres Międzywojenny

Zakupiono 2 wersje parowozów na linie Gliwice Trynek-Racibórz Płonia:
-w 1919 roku zakupiono pawrowóz firmy Borsig Tx6 (układ osi D)
-w 1925 roku zakupiono 2 sztuki parowozów T40 firmy AEG, najsilniejsze parowozy w historii GKW

Po 1945 - w strukturach GKW (za czasów PKP)

Po wojnie cała linia znalazła się w granicach Polski. W 1945 roku po wkroczeniu oddziałów radzieckich rozebrano odcinek torów od Lukasyny do stacji Paproć. Linia siłami kolejarzy i z pomocą żołnierzy WP została odbudowana i przywrócono jej przejezdność. Kursowanie pociągów odbywało się już tylko do stacji Racibórz Markowice, gdyż stacja Ratibor Plania (Racibórz Płonie) została zamknięta 25 maja 1939 roku z powodu powodzi, która przerwała pobliskie wały. Nie została już ponownie uruchomiona, gdyż w 1940 roku do toru łączącego Płonię z Lukasyną dotarła budowa kanału Ulga i nie zdecydowano się na budowę mostu kolejowego dla wąskotorówki, kładąc jednocześnie kres tej linii. W w 1960 roku wyeksploatowano ostatni wagon motorowy na sieci GKW, a 6 lat później zawieszono ruch pasażerski do Markowic. PKP chcąć unowocześnić wąskie tory w Polsce zaczęło sprowadzać lokomotywy Lxd2 firmy FAUR w Bukareszcie. Pierwszą lokomotywownią w Polsce, która otrzymała te lokomotywy była lok. Rudy (1967r.). W 1989 roku przeprowadzono ostatnią większą inwestycje na lini, a mianowicie wybudowano przystanek Gliwice Śródmieście. Zaledwie niecałe 2 lata później zawieszono ruch do tego przystanku (1991.11.04). Zawieszenie kursów pasażerskich na lini nastąpiło na przełomie 1991/92 roku a pociągów towarowych nastąpiło przez rozwiązanie umowy bocznicowej z kopalnią Gliwice 31 grudnia 1993 roku.

Pod władaniem stowarzyszeń

1993-1999 – okres "rządów" Tadeusza Popiela na stacji Rudy przekazanej w opiekę Towarzystwu Miłośników Górnośląskiej Kolei Wąskotorowej. Niestety, Towarzystwo nie wykorzystało możliwości przywrócenia ruchu pasażerskiego na całkowicie przejezdnej (do 1995 roku) linii. Pan Popiel jako prezes Towarzystwa" zasłynął" z wrogości okazywanej miłośnikom kolei chcącym wejść na teren stacji oraz całkowitej ignorancji opinii środowiska polskich hobbystów kolejnictwa i konserwatora zabytków. Zrealizował swój pomysł z serii "Idee fixe": w 1998 wybudowano parowóz Pw53 kosztem zniszczenia 2 unikatowych parowozów: ostatniego czynnego Tw53, wypożyczonego Towarzystwu (pojazd jest własnością Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) i Px48 darowanego Towarzystwu przez PKP. Drugi z parowozów (bez tendra wykorzystanego w parowozie Pw53), po dewastacji, zostaje nielegalnie sprzedany angielskiemu miłośnikowi.

1999.12 – Pod naciskiem opinii publicznej Tadeusz Popiel rezygnuje z prezesury Towarzystwa ustępując miejsca Januszowi Gieruckiemu, etnografowi i muzealnikowi. Katowickie Stowarzyszenie Milośników Kolei przejmuje w opiekę stację Rudy wraz z całą infrastrukturą. Rodzi się koncepcja stopniowego odbudowywania rozkradzionego i zniszczonego szlaku GKW Gliwice-Rudy-Markowice. Wykonywane były remonty lokomotyw oraz naprawy szlaku oraz jego odkrzaczanie

2001.03 – wstrzymanie wszelkich prac, opiekę nad stacją Rudy ponownie przejęło (przy obecności policji) Towarzystwo Miłośników GKW na czele z Januszem Gieruckim, członkowie Stowarzyszenia Miłośników Kolei zostali wyrzuceni ze skansenu, a prezes SMK Andrzej Cichowicz ma zakaz wstępu na stację.

Przejęcie Stacji Przez UM Kuźnia Raciborska

2009.01 - przejęcie obiektu przez gminę Kuźnia Raciborska. Nastały nowe, lepsze czasy po zawiłym zarządzaniu przez stowarzyszenia. Naczelnikiem stacji Rudy zostaje Pan Jarosław Łuszcz. Nowy naczelnik czyni dużo starań o pozyskanie taboru i sprowadzenie go na stację. Wykonano dużo remontów, przywrócono dużo lokomotyw do ruchu, między innymi perłę stacji czyli parowóz Las49-3343

Bocznice

Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela

L.p.	Nazwa bocznicy	Data otwarcia	Data zamknięcia
1	Cegielnia "Wilcza"	1899-03-2525 marca 1899	1926-00- 1926
2	Górnośląskie Koleje Wąskotorowe	1905-06-022 czerwca 1905	1996-00- 1996
3	Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice"	1905-00- 1905	1993-12-3131 grudnia 1993
4	Młyn parowy, późniejsza garbarnia	1923-00- 1923	1945-00- 1945
5	stacja normalnotorowa Markowice	1905-02-011 lutego 1905	1945-00- 1945
6	Tartak "Lukasine"		1930-00- 1930
7	Tartak "Paproć"		1945-00- 1945
8	Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice"	1977-11-077 listopada 1977	1981-09-3030 września 1981
9	Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A.	1905-02-011 lutego 1905	1945-00- 1945
10	Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens)		1939-05-2525 maja 1939
11	Żwirownia "Arndt & Baron"	1931-00- 1931
12	Żwirownia "Babice" Gminy Bojków	1931-00- 1931	1937-00- 1937

Niezrealizowane projekty

Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

Tabor

Historyczny

W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.

Obecnie

Zestawienie taboru stacjonującego w Rudach:

Parowozy

Nr fabr.	Typ	Producent	Rok prod.	Nr. Kotła	Prześwit	Oznaczenie	Stan	Uwagi
3343	Las49	Chrzanów	1954	1655/53	785mm	Las49-3343	Sprawny
3996	Tw53/Pw53	Chrzanów	1955/1997/9	13969/54	785mm	Pw53-02	Eksponat	Przebudowany z Tw53. Tender od Px48. Zachowały się skrzynie wodne z Tw53
Tw9-8	Tw9	AEG	1924		785mm	Tw9-8	Eksponat	Na stacji znajduje się kocioł służący kiedyś do ogrzewania lokomotywowni
Borsig Bn2t	Bn2t	Borsig	1929	12050/29	785mm	15	Eksponat

Spalinowe pojazdy trakcyjne

Nr fabr.	Typ	Rok prod.	Prześwit	Oznaczenie	Stan	Uwagi
Lxd2-373	Lxd2	1981	785mm	Lxd2-373	W trakcie remontu
Lxd2-08	Lxd2	1981	785mm	HP-Lxd2-08	Sprawny	Lokomotywa sprowadzona z Huty Pokój. Lokomotywa nie posiada górnej lampy oraz posiada malowanie zakładowe.
Lxd2-354	Lxd2	1967	785mm	Lxd2-354	Odstawiony
Urządzenie Rotacyjne	Lxd2	1967	785mm	Urządzenie Rotacyjne (Ex. Lxd2-357)	Odstawiony	Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987 z lokomotywy Lxd2-357.
Lyd1-150	Wls150	1966	785mm	Lyd1-150	Sprawna
Wls180-15	Wls180	1971	785mm	Wls180-15	Sprawna
Wls180-36	Wls180	1972	785mm	Wls180-36	Sprawna
2Wls50-2088	2WLs50	1970	785mm	2WLs50-2088	Sprawna
2Wls50-1836	2WLs50	1970	785mm	2WLs50-1836	Sprawna
2Wls40-1189	2WLs40	1961	785mm	10	Odstawiona	Pęknięty blok silnika
Wls75-38	Wls75	1967	785mm	Wls75-38	Sprawna	Prowadzi pociągi robocze oraz wykonuje drobne manewry w stacji.
Wls75-66	Wls75	1971	785mm	Wls75-66	Sprawna
Wlp50-031	Wlp50	1994	785mm	Wlp50-031	Odstawiona	Przekuta na 785mm. Kiedyś służyła na Kolei Parkowej w WPKiW.
Wmd 101	Wmc	nieznany	785mm	Wmd 101	Sprawny
Mbxd2-218	A20D-P	1986	785mm	MBxd2-218	Sprawny
Wls40-377	WLs40	1955	600mm	Wls40-377	Odstawiona
Wls40-372	WLs40	1955	600mm	Wls40-372	Odstawiona

Elektrowozy

Nr fabr.	Typ	Rok prod.	Prześwit	Oznaczenie	Stan	Uwagi
Siemens	Siemens elektrowóz	1896	785mm	15	W Remoncie

Wagony pasażerskie

Typ	Zdjęcie	Rok prod.	Prześwit	Oznaczenie	Stan	Uwagi
A20D-P		1988	785mm	Bxhpi 00-450024-236-7	Odstawiony	Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994
A20D-P		1988	785mm	Bxhpi 00-450024-237-5	Odstawiony	Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994
A20D-P		1988	785mm	Bxhpi 00-450024-238-3	Sprawny	Wagon doczepny FAUR Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994
BTxh			785mm	BTxh 00-320034-313-9	Sprawny	Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
BTxh			785mm	BTxh 00-320034-314-7	Sprawny	Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
BTxh			785mm	BTxh 00-320034-315-4	Sprawny	Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
BTxh			785mm	BTxh 00-320034-316-2	Sprawny	Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh. (sprowadzony z PKW Chorzów)
BTxh			785mm	BTxh 00-320034-317-0	Sprawny	Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
BTxh			785mm	BTxh 00-320034-318-9	Sprawny	Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
BTxh			785mm	BTxh 00-320034-319-6	Sprawny	Wagon Letni Zbudowane na podstawie wagonów Wddxh
BTxhpi			785mm	BTxhpi	Sprawny	Wagon Kryty "Kibel" Wagon w 2022 roku przeszedł naprawę główną i został przywrócony do ruchu.
BTxhpi			785mm	BTxhpi 00-220034-311-5	Sprawny	Wagon Letni "Bytomka"
BTxhpi			785mm	BTxhpi 00-220034-310-7	Sprawny	Wagon Letni "Bytomka"
Kdxh			785mm	Kdxh 00-151344-504-7	Sprawny	Wagon Brankard Wagon przebudowany z technicznego na osobowy za czasów PKP
1Aw			785mm	Bxhpi 00-380034-211-9	Odstawiony	Wagon Kryty Fabryka Wagonów Świdnica

Wagony Towarowe (w trakcie uzupełniania)

Typ	ilość	Prześwit	Typ wagonu	Uwagi
Wddxh	9	785mm	Wagon Węglarka	Okazjonalnie można spotkać je w ruchu z pociągami dla miłośników fotografii.
Rgdxh	1	785mm	Wagon cysterna	Okazjonalnie można spotkać go w ruchu z pociągami dla miłośników fotografii.

Bibliografia

• Soida Krzysztof, Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz, EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
• gkw.pl
• Rudy